25
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد اوّل

آداب دانش اندوزى و فراگيرى دانش ، در فصل هفتم گزارش شده است ؛ و چه تنبّه آفرين و ديده گشا! سؤال و جستجوگرىِ دانش از راه پرسيدن از ديگران ، از مهم ترين راه هاى زدودن ناآگاهى و رسيدن به آگاهى هاست . از اين رو ، در ادامه آنچه آمد ، فصل هشتم از اين باب ، ويژه «آداب پرسش» است و بر نمودن آنچه شايسته پرسيدن است و آنچه نبايد از چگونگى آن پرسيد ، و در نهايت ، چگونگى و فرجام بسيار پرسيدن . در فصل نهم ، از احكام «آموختن» سخن رفته است و در ضمن آن ، از آنچه شايسته دانستن است و آنچه نبايد آموخت و سخنى كوتاه در اين كه : مراد روايات نبوىِ بيانگر «نهى از آموختن نجوم» چيست؟!
فصل دهم ، نصوص مرتبط با ضرورت تعليم ، آگاهى گسترى ، جايگاه آن ، ارزش معلّم و حقوق معلّم را آورده است و فصل يازدهم ، «آداب تعليم» را كه از جمله آنهاست : اخلاصِ احسان ، و نرمش و مدارا در دانش گسترى و در پايان ، اين سخن بيدارگر از پيامبر خدا كه :
يا أَبا ذَرٍّ ! إِذا سُئِلتَ عَن عِلمٍ لا تَعلَمُهُ فَقُل : لا أَعلَمُهُ ، تَنجُ مِن تَبِعَتِهِ ، وَ لا تُفتِ بِما لا عِلمَ لَكَ بِهِ ، تَنجُ مِن عَذابِ اللّهِ يَومَ القيامَةِ .
يا أَبا ذَرٍّ ! يَطَّلِعُ قَومٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ عَلى قَومٍ مِن أَهلِ النَّارِ فَيقولونَ : ما أَدخَلَكُمُ النَّارَ وَ قَد دَخَلنا الجَنَّةَ لِفَضلِ تأديبِكُم وَ تَعليمِكُم ؟ فَيقولونَ : إِنَّا كُنَّا نأمرُ بِالخَيرِ وَ لا نَفعَلُهُ . ۱
اى ابو ذر ! هر گاه از تو پرسشى شد كه جوابش را نمى دانى، بگو : نمى دانم، تا از تبعات آن، رهايى يابى و درباره چيزى كه نمى دانى، فتوا نده تا از عذاب خدا در روز رستاخيز، برهى .
اى ابو ذر ! گروهى از بهشتيان به گروهى از جهنّميان سرك مى كشند و از آنها مى پرسند: چه باعث گرفتارى شما به آتش شد، در حالى كه خدا ما را به فضل

1.مكارم الأخلاق : ج ۲ ص ۳۶۳ ح ۲۶۶۱ ، بحار الأنوار : ج ۷۷ ص ۷۴ ح ۳ .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد اوّل
24

«حكمت ، گم شده مؤمن است . هر جا آن را يافت ، به آن سزاوارتر است» ، ۱ بر وجوب فراگيرى دانش بر همه مسلمانان در هر حال ، تأكيد مى گردد و سخنى در باب سند و مفهوم جمله «اُطلب العلم من المهد إلى اللّحد ؛ ز گهواره تا گور ، دانش بجوى» آمده است ، با تأكيد بر اين كه جمله اى بدين سان ، در جوامع حديثى پيدا نشده است . آن گاه با گزارش نُصوصى (متونى) در باب فوايد دانش طلبى ، و برترين و ضرورترين دانش ها براى فراگيرى و تعلّم و ويژگى هاى «داناترينِ مردم» ، اين فصل پايان مى يابد .
فصل دوم با عنوان «راه هاى معرفت» به راه هاى دستيابى به آگاهى و دانش مى پردازد و از آن جهت كه سومين راه رسيدن به آگاهى «الهام» دانسته شده است ، در فصل سوم از مبادى و زمينه هاى «الهام» سخن به ميان آمده و آن گاه ، در فصل چهارم ، از «موانع معرفت» و گزارش احاديث اين موضوع با سيزده عنوان بحث شده كه از جمله آنهاست : شيفتگى به دنيا ، آزمندى ، ستمگرى ، غفلت ، هواگرايى ، پُرخورى ، گناه و ... .
فصل پنجم ، ويژه عواملى است كه حجاب هاى دانش را مى ستُرَد و زمينه هاى خردمندى و خِردورزى و معرفت (مانند : تقوا ، ياد خدا ، استعاذه و ...) را به وجود مى آورد . دانش ، چون در جان نشيند و معرفت ، چون زواياى قلب را فرا گيرد و انسان به زيبايى اين دو آراسته گردد ، بى گمان ، بازتاب ها و فرآيندى در دانش و بينش و كنش او خواهد داشت . بدين سان و پس از آن در فصل ششم ، همه آيات و رواياتى كه نمايانگر آثار دانش و معرفت اند ، گزارش مى شوند كه ايمان و خشيت و صلاح ، از جمله آنها هستند .

1.تاريخ دمشق : ج ۵۵ ص ۱۹۲ ح ۶۹۵۵ ؛ بحار الأنوار : ج ۳۴ ص ۱۲۸ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد اوّل
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7434
صفحه از 568
پرینت  ارسال به