زيبا و دل رُباى آموزه هاى درياوار نبوى به تفرّج پرداخته بوديم ، به ساحل ، نزديك مى شويم . در اين سير و سياحت و گشت و گذار ، اكنون در آستانه بخش دهم و پايانى هستيم . پايان بخش اين مجموعه گسترده ، مشتمل بر حكمت هاى گونه گون (در ۴۶ فصل) از اين جا و آن جاست ، و از هر درى سخنى، و گزارش آنچه از آموزه هاى پيامبر خدا كه در ذيل عناوين گذشته نمى گنجيده است.

۱ . آداب خوردن

اين فصل ، با «خوردن» ، چگونه بايد خورد و چه چيزهايى را بايد خورد ، آغاز مى شود و با عناوينى چون : ضرورت هاى خوردن، سَحَرى خوردن براى كسى كه آهنگ روزه دارد، كم خورى و آثار كم خورى ادامه مى يابد و با آنچه بايد قبل از خوردن مراعات كرد و آنچه نبايد به هنگام خوردن ، انجام داد و آداب غذا خوردن در جمع و آداب گوشتخوارى و ميوه خوارى پايان مى پذيرد.

۲ . آداب حضور در مجالس

در فصل دوم ، درباره حضور در مجالس و محافل ، آنچه بايد در نشست ها مراعات كرد، مجالسى كه در آنها نبايد شركت جُست (مانند : مجالسى كه در آنها باطل گسترده مى شود ، حق به استهزا گرفته مى شود، آيات الهى و آموزه هاى روشنگر ربّانى سبُك شمرده مى شود و...) ، آيات و رواياتى گزارش شده است نشانگرِ ضرورت تن زدن مؤمن از حضور در چنين مجالسى. و در نهايت ، به حضور در مجالس «ذكر» خداوند و بزرگدارى «اهل بيت عليهم السلام » و معارف و آموزه هاى آن بزرگواران ، تشويق شده است .

۳ . آراستگى

آموزه هاى نبوى درباره «زيبايى» و آراستگى ظاهر، و با تأكيد به اين موارد ، از زيبايى

المَرَضُ سَوطُ اللّهِ فِى الأَرضِ يُؤَدِّبُ بِهِ عِبادَهُ . ^۱ بيمارى ، تازيانه خدا در روى زمين است و با آن ، بندگانش را تأديب [و تنبيه ]مى كند.
و ديگر گاه ، خداوند ، مى خواهد لغزش هاى بندگان مؤمنش را كه دوستشان دارد و بدو عشق مى ورزد ، بزُدايد و آنها را بپيرايد . مگر او سبب ساز و سبب سوز نيست ؟ مگر نه اين است كه : «إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ قَدِيرٌ» ^۲ ؟ پس چه مانعى دارد در «بيمارى» بنده اش ، ناهنجارى ها و گناهان او را بزدايد ؟ پيامبر خدا مى فرمايد :
إنَّ المُؤمِنَ لا يُؤجَرُ فى مَرَضِهِ ، و لكِن يُكَفَّرُ عَنهُ . ^۳ مؤمن در بيمارى اش پاداش داده نمى شود ؛ امّا گناه او فرو پوشانده مى شوند .
بارى! زيباترين بخش اين آموزه ها ، به پندار ما همين هاست : پيوند «خاك» با «افلاك» و نقطه فردِ گستره زمين (انسان) با بى نهايتِ ملكوت ... . بدين سان ، در اين فصل ، بيمارى و چگونگى هاى آن و آثارش در روح و روان و شخصيت مؤمن ، گزارش شده است. احاديثِ بيانگر آنچه مؤمن در وقت «بيمارى» بايد انجام دهد، چونان : شكيبايى، شكر، پنهانگرى، صدقه و دعا ، در پى آمده است و آن گاه ، پاداش بيماردارى و پرستارى است و آداب آن ، و نيز گزارش تاريخى از كسانى كه در جنگ ها همراه پيامبر خدا ، مجروحان جنگى را پرستارى مى كردند. پايان بخش اين باب از بخش نهم ، «عيادت بيمار» است و آداب عيادت و پاداش آن.

بخش دهم: حكمت هاى گوناگون

اندك ، اندك ، اين گلگشت به فرجام مى رسد و ما كه با زورق خُردى در امواج