خداوند و جايگاه والاى «معرفة اللّه » است و آن گاه ، تحليلى از احاديث «معرفة اللّه باللّه ؛ شناخت خداوند به خداوند» آمده است . با اين درآمد ، سخن از توحيد و «فطرت توحيدى» به ميان مى آيد و بدين سان ، گزارش آيات و روايات درباره «فطرت» و «فطرت توحيد» آمده و آن گاه ، تحليلى از اين احاديث و گزارش دقيق اين كه «توحيد ، فطرى است» ، يعنى چه .
آن گاه ، بحث «رؤيت خداوند» مطرح مى شود و اين آيه الهى كه «مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ؛ ^۱ آنچه را دل ديد ، انكار[ ش ] نكرد» و روايات مرتبط با «رؤيت خداوند» كه به لحاظ آيات قرآن و روايات ، از جمله بحث انگيزترين و پُرجنجال ترين مباحث توحيدى بين مسلمانان است . در اين فصل ، روايات درباره رؤيت ، گزارش شده است و آن گاه ، ضمن تحليلى در پرتو آيات و روايات و دلايل عقلى ، بر «اعتقاد رؤيت خداوند با چشم سر» ، خطّ بطلان كشيده شده است .
سخن بلندآوازه و بسيار مشهور پيامبر خدا كه «من عرف نَفسه فقد عرف ربّه ؛ ^۲ هر كه خود را شناخت ، پروردگارش را شناخته است» ، در اين فصل آمده است ؛ روايات همگون آن و آن گاه ، تحليلى از سند ، مفهوم و معناى حديث ، و گزارشى از كوشش عالمان در شرح و تفسير اين حديث و در ادامه آن ، پژوهشى درباره آيات مرتبط با خلقت انسان . پيش تر سخن از «درجات شناخت» و «مراحل شناخت خداوند» بود و اكنون ، پژوهشى مى آيد درباره چگونگى دست يافتن به برترين مرحله شناخت و اوج «معرفة اللّه » در پرتو آيات و روايات نبوى .
آثار معرفت الهى و نقش آن در حيات فردى و اجتماعى انسان ، در اين قسمت

بخش دوم : حكمت هاى اعتقادى

در اين بخش ، حكمت ها ، سخنان و آموزه هاى بلند نبوى درباره مبانى اعتقادى اسلام ، در ضمن هشت باب و مجموعا ۵۱ فصل ، ارائه مى شود .

باب يكم : ايمان

در باب يكم ، سخن از ايمان رفته است ؛ شناخت ايمان ، مفهوم ايمان ، چگونگى و ابعاد آن . آن گاه ، گزارش رواياتى است كه نشانگر فرق ميان اسلام و ايمان است و در پىِ آن ، احاديثى بيانگر حقيقت ايمان و نشانه هاى آن با عناوينى چون : ملاك ايمان ، بنياد ايمان ، اوج ايمان ، استوارترين دستاويز ايمان ، بزرگ ترين گونه هاى ايمان و شيرينى ايمان .
انسان مؤمن ، بايد به چه چيزهايى باور داشته باشد و حقايقى در عالم هست كه اگر به آنها دل نبندد و آنها را در صفحه ذهن و زندگانى ننشاند ، در ساحت ايمان خويش ، رخنه افكنده است . در فصل دوم اين باب ، از آنچه ياد شد ، سخن رفته است و آن گاه در فصل سوم ، سخن از پايه ها و عوامل ايمان است و در نهايت ، گزارش احاديثى كه نشانگر «آفات ايمان» هستند و از جمله آنهاست : شرك ، ظلم ، غلو ، و آزاررسانى به مؤمن و همسايه . فصل پنجم به مراتب ايمان پرداخته ؛ و آن گاه در فصل ششم از اين باب ، «درجات ايمان» گزارش شده است و چگونگى دستيابى به قلّه ايمان . پس از آن ، از آثار ايمان سخن رفته است و در نهايت ، از والايى و عظمت آن . آن گاه از ويژگى هاى مؤمن : ويژگى هاىِ فردى ، اجتماعى و عملى او ، از جمله : حُسن خُلق ، كرامت ، مدارا ، شكيبايى ، عدالت ، دفاع از ساحت جامعه اسلامى ، اُنس با مؤمنان ، سختكوشى در انجام دادن مسئوليت ها و ... . با بحث درباره «يقين» ، در فصل هفتم ، اين باب به پايان مى رسد كه در ضمن آن ، احاديثِ نشانگر جايگاه يقين ، تفسير يقين ، نشان اهل يقين و آثار يقين ، گزارش شده است .

باب دوم : ايمان به خدا

در اين باب ، پس از گزارش ايمان ، ابعاد آن و وسايل متعلّق بدان ، سخن از ايمان به