349
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دوّم

باقى ، در قرآن و حديث

در قرآن كريم ، برگرفته ها از مادّه «بقى» در ارتباط با خداوند ، شش بار با اين تعابير به كار رفته اند : «و خداوند ، بهتر و پايدارتر است » ، «و وجه ۱ شكوهمند و گرامى پروردگار تو ،پايدار مى ماند» ، «و آنچه نزد خداست، پايدار است» ، «و آنچه نزد خداست، بهتر وپايدارتر است» و «و روزىِ پروردگار تو ، بهتر و پايدارتر است» .
در احاديث ، ويژگى هاى زير براى اين صفت وارد شده اند : «پايدارِ بى سرآمد» ، «پايدارِ بدون مدّت» ، «پايدارِ هميشگىِ بدون پايان و نابودى» ، «پايدار پس از نابودى آفريدگان» ، «پايدار پس از هر چيزى» و «پايدارى كه از ميان نمى رود» .
در حقيقت ، اين ويژگى ها ، بيانگر همان معناى لغوى «باقى»اند و تأكيدى بر اين نكته اند كه كاربرد حقيقى و مطلق اين واژه ، تنها براى خداست . بدين سان ، بقاى (پايدارىِ) خداوند ، مشروط به هيچ شرطى نيست و او عز و جل پس از نابودى همه جهان نيز پايدار خواهد بود .

1. . برخى از مفسّران، «وجه اللّه » را به معناى ذات خدا دانسته اند. از شمارى احاديث ، استفاده مى شود كه «وجه اللّه »، هر امر الهى است كه انسان به وسيله آن به سوى خدا «توجّه» مى كند و روى مى آورد. بر اين پايه، امورى همچون دين خدا واطاعت از خدا وامام، از مصاديق وجه اللّه هستند (ر.ك: نور الثقلين: ج۴ ص۱۴۵ و۱۴۶).


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دوّم
348

الباقي في القرآن والحديث

استُعملت مشتقّات مادّة «بقي» التي تتّصل باللّه سبحانه ستّ مرّات في القرآن الكريم: «وَ اللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَى» ۱ ؛ «وَ يَبْقَى وَجْهُ رَبِّـكَ ذُو الْجَلَـلِ وَ الْاءِكْرَامِ» ۲ ؛ «وَ مَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ» ۳ ؛ «وَ مَاعِندَ اللَّهِ خَيْرٌ وَ أَبْقَى» ۴ ؛ «وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى» . ۵
لقد وردت الخصائص الآتية لهذه الصفة في الأَحاديث ، كما يأتي : «الباقي بِلا أجَلٍ» ۶ ، «الباقي بِغَيرِ مُدَّةٍ» ۷ ، «الباقي الدّائِم بِغَيرِ غايَةٍ ولا فَناءٍ» ۸ ، «الباقي بَعدَ فَناءِ الخَلقِ» ۹ ، «الباقي بَعدَ كُلِّ شَيءٍ» ۱۰ ؛ «الباقِي الَّذي لا يَزولُ» . ۱۱
إِنّ هذه الخصائص في الحقيقة تعبّر عن المعنى اللغويّ للباقي ، وتؤكّد إِطلاق معناه على اللّه سبحانه وحدَه ، وهكذا فبقاء اللّه تعالى غير مشروط بأيّ شرط ، وسيبقى ـ جلّ شأنه ـ بعد فناء العالم كلّه .

1. طه : ۷۳ .

2. الرحمن : ۲۷ .

3. النحل : ۹۶ .

4. القصص: ۶۰ ، الشورى : ۳۶ .

5. طه : ۱۳۱ .

6. راجع : نهج البلاغة : الخطبة ۱۶۳ ، بحارالأنوار : ج ۴ ص ۳۰۶ ح ۳۵ .

7. راجع : الأمالي للطوسي : ص ۷۰۴ ح ۱۵۰۹ ، بحارالأنوار : ج ۴ ص ۳۱۹ ح ۴۴ .

8. راجع : الدروع الواقية : ص ۱۸۷ ، بحارالأنوار : ج ۹۷ ص ۱۹۴ ح ۳ .

9. راجع : مهج الدعوات : ص ۱۵۸ ، البلد الأمين : ص ۱۱۳ ، بحارالأنوار : ج ۸۶ ص ۳۳۲ ح ۷۱ و ج ۹۰ ص ۱۷۲ ح ۱۹ .

10. راجع : مهج الدعوات : ص ۹۵ ، بحارالأنوار : ج ۹۴ ص ۲۱۲ ح ۷ .

11. راجع : مهج الدعوات : ص ۱۶۹ ، بحارالأنوار : ج ۹۵ ص ۳۹۳ ح ۳۲ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دوّم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 4270
صفحه از 566
پرینت  ارسال به