پنج . مراتب خودشناسى

بى ترديد ، خودشناسى ، مانند خداشناسى ، مراتبى دارد و لذا در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله مى خوانيم :
أعرَفُكُم بِنَفسِهِ أعرَفُكُم بِرَبِّهِ . ^۱
هر كه به نفس خويش آگاه تر باشد، به خداى خويش، عارف تر است .
پايين ترين مراتب خودشناسى براى عموم مردم ، ميسّر است ؛ امّا هر چه بر معلومات انسان نسبت به «خود» افزوده شود ، شناخت او نسبت به خداوند متعال ، بيشتر مى شود تا آن جا كه به معرفت شهودى «خود» ، دست يازد . آن جاست كه به معرفت شهودى حق تعالى نيز نايل مى گردد و در كنار فرشتگان و صاحبان دانش ، شاهد يكتايىِ آن وجود خواهد بود :
«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ وَالْمَلَـلـءِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ . ^۲
خدا ، گواهى مى دهد كه خدايى جز او نيست ، و نيز فرشتگان و دانشمندان» .
رسيدن به اين مرتبت از معرفت ، جز از راه مجاهدت ، ميسّر نيست .