37
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم

محيط ، در قرآن و حديث

برگرفته ها از ريشه «حوط» ، سيزده بار در قرآن كريم به خداوند نسبت داده شده است . صفت «مُحيط» سه بار به صورت «به آنچه مى كنند ، فراگيرنده است» ، دو بار به صورت «همه چيز را فراگيرنده است» ، يك بار به صورت «به آنچه مى كنيد ، فراگيرنده است» ، يك بار به صورت «و خدا ، فراگيرنده كافران است» ، و يك بار به صورت «از هر سو ، آنان را فراگيرنده است» ، به كار رفته است .
در قرآن و احاديث ، خداوند ، محيط بر هر چيزى از جمله انسان ها دانسته شده است و اين احاطه ، از جهت علم و قدرت اوست ، چنان كه در آيه : « و خداوند ، به همه چيز ، احاطه علمى دارد » ، آمده است ، نه با ذاتش ؛ ۱ چون مكان ها محدودند و جهت هاى چهارگانه آنها را در برگرفته اند و اگر [احاطه خدا] با ذاتش بود ، ذات خدا ، الزاما داراى جهت هاى چهارگانه مى شد ؛ يعنى خدا ، بالا و پايين و چپ و راست ، پيدا مى كرد .

قرآن

«آرى! آنان در لقاى پروردگارشان ترديد دارند. آگاه باش كه مسلّماً او به هر چيزى احاطه دارد» .

«و آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است ، از آنِ خداست ؛ و خدا ، همواره بر هر چيزى احاطه دارد» .

«خدا ، همان كسى است كه هفت آسمان و همانند آنها ، هفت زمين آفريد. فرمان [ خدا ] در ميان آنها فرود مى آيد، تا بدانيد كه خدا بر هر چيزى تواناست ؛ و به راستى دانش وى هر چيزى را در بر گرفته است» .

1.به اين معنا كه ذات خدا در اشيا حلول كند .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم
36

المحيط في القرآن والحديث

لقد وردت مشتقّات مادّة «حوط» منسوبةً إِلى اللّه سبحانه في القرآن الكريم ثلاث عشرة مرّةً ، فقد جاءت صفة «المحيط» ثلاث مرّات في قوله: «بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ» ۱ ، ومرّتين بقوله: «بِكُلِّ شَىْ ءٍ مُّحِيطٌ» ۲ ، ومرّة واحدة بلفظ «بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ» ۳ ، ومرّة واحدة أَيضا بلفظ «وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَـفِرِينَ» ۴ ، ومرّة واحدة بلفظ «مِن وَرَائِهِم مُّحِيطٌ» ۵ ، وقد وصف القرآن والأَحاديث اللّه بأنّه محيط بكلّ شيء بما في ذلك النَّاس ، وهذه الإحاطة من حيث العلم والقدرة ، كما في قوله تعالى «وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَىْ ءٍ عِلْمَا» ۶ لا بالذات ، لأَنّ الأَماكن محدودة تحويها حدود أَربعة ، فإذا كان بالذات لزمها الحواية. ۷

الكتاب

«أَلَا إِنَّهُمْ فِى مِرْيَةٍ مِّن لِّقَآءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَىْ ءٍ مُّحِيطٌ» . ۸

« وَلِلَّهِ مَا فِى السَّمَـوَ تِ وَمَا فِى الْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَىْ ءٍ مُّحِيطًا » . ۹

« اللَّهُ الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَـوَ تٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ قَدِيرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَىْ ءٍ عِلْمَا » . ۱۰

1.آل عمران : ۱۲۰ ، النساء : ۱۰۸ ، الأنفال : ۴۷ .

2.فصّلت : ۵۴ ، النساء : ۱۲۶ .

3.هود: ۹۲ .

4.البقرة : ۱۹ .

5.البروج : ۲۰ .

6.الطلاق : ۱۲ .

7.راجع : مهج الدعوات : ص ۱۶ .

8.فصّلت : ۵۴ .

9.النساء : ۱۲۶.

10.الطلاق : ۱۲.

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7557
صفحه از 643
پرینت  ارسال به