89
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دهم

مى توان شبيه كرد به درخواست نادار بينواى فرودست، از توانگر عزّتمند والا، آن جا كه دستانش را باز مى كند و نيازش را با شكستگى و زارى طلب مى نمايد . ۱
نكته قابل توجّه ، اين است كه بلند كردن دست به سوى آسمان ، در صورتى ادب و ارزش شمرده مى شود كه نيايشگر ، با معرفت ، دست خود را بالا ببرد و بداند كه خدا همه جا هست . تنها در اين صورت است كه دست به آسمانْ بلند كردن ، ادب شمرده مى شود ، وگرنه ، كسى كه مى پندارد خدا در آسمان است و دست به سوى او دراز مى كند ، دست بلند كردن او ارزشى ندارد . همچنين است چشم دوختن به آسمان در هنگام دعا ، و لذا امام صادق عليه السلام از پدران بزرگوار خود ، نقل كرده است :
مَرَّ النَّبِىُّ صلى الله عليه و آله عَلى رَجُلٍ و هُوَ رافِعٌ بَصَرَهُ إلَى السَّماءِ يَدعو ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : غُضَّ بَصَرَكَ ؛ فَإِنَّكَ لَن تَراهُ .
و مَرَّ النَّبِيُّ عَلى رَجُلٍ رافِعٍ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ و هُوَ يَدعو ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : اُقصُر مِن يَدَيكَ ؛ فَإِنَّكَ لَن تَنالَهُ . ۲
گذر پيامبر صلى الله عليه و آله بر مردى افتاد كه هنگام دعا چشمش را به سوى آسمانْ دوخته بود. پيامبر خدا به وى فرمود : «چشمت را فرو بند كه تو هرگز او را نمى بينى» .
و گذر پيامبر صلى الله عليه و آله بر مردى افتاد كه در حال دعا ، دستانش را به سوى آسمانْ بلند كرده بود. پيامبر خدا فرمود : «دستانت را پايين بياور كه تو هرگز به او نمى رسى» .

البته ممكن است اين دو حديث ، ناظر به خروج شخص از حال اعتدال در چشم دوختن به آسمان (رفع البصر) يا بلند كردن دست ها (رفع اليدين) باشند .

1.. الميزان فى تفسير القرآن : ج ۲ ص ۳۸ .

2.. التوحيد : ص ۱۰۷ ح ۱ ، الجعفريّات : ص ۳۸ از امام كاظم از پدرانش از امام على عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج ۹۳ ص ۳۰۷ ح ۴ .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دهم
88

مطرح بوده است و پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام به آن ، پاسخ گفته اند . در مجموع ، چهار پاسخ به اين پرسش داده شده است :
۱ . بلند كردن دست به هنگام دعا ، خود ، نوعى عبادت است كه خداوند متعال ، مردم را مكلّف به آن نموده است ، چنان كه توجّه كردن در نماز به سوى كعبه ، ركوع و سجود و امثال اينها عبادت است . ۱
۲ . بلند كردن دست به هنگام دعا ، سنّت نبوى است و پيامبر خدا از پيروان خود ، خواسته است كه چنين عمل كنند . ۲
۳ . حكمت بلند كردن دست به سوى آسمان در هنگام دعا ، اين است كه آسمان ، جايگاه انواع روزى هايى است كه مورد نياز و درخواست انسان اند . بدين جهت ، خداوند به اولياى خود دستور داده كه هنگام دعا ، دست هاى خود را به سوى آسمان و عرش الهى دراز كنند . ۳
۴ . علّامه سيّد محمّدحسين طباطبايى در پاسخ اين سؤال ، اشاره مى كند كه حقيقت همه عبادات بدنى (از جمله دعا) ، تنزيل و تمثيل معانى و مفاهيم و حقايق متعالى در قالب جسمانى است و بلند كردن دست در دعا هم از اين باب است . متن سخن ايشان چنين است :
مخالفت برخى با بالا بردن دست به سوى آسمان به هنگام دعا، با استناد به اين كه اين كار، نوعى جسم دانستن خداوند و اشاره به اوست، بيهوده و نادرست است ؛ چرا كه حقيقت همه عبادت هاى بدنى، فرو كاستن معناى قلبى وتوجّه درونى، به صورتْ و شكل ظاهر و نيز اظهار حقايقِ فراتر از مادّه در قالب جسم است ، همان گونه كه در نماز و روزه و حج و... و اجزا و شرايطشان هست و اگر چنين نبود، اصلاً عبادت هاى بدنى تحقّق نمى يافتند و از جمله عبادت ها، دعاست كه توجّه قلبى و درخواست درونى موجود در دعا را ـ كه در ميان ما متداول و معهود است ـ

1.. ر .ك : نهج الدعاء با ترجمه فارسى : ج ۱ ص ۱۸۰ ح ۲۷۱ .

2.. ر .ك : نهج الدعاء با ترجمه فارسى : ج ۱ ص ۱۷۶ ح ۲۶۱ ـ ۲۶۵ وص ۱۷۸ ح ۲۶۶ ـ ۲۶۸ .

3.. ر .ك : نهج الدعاء با ترجمه فارسى : ص ۱۷۸ ح ۲۶۹ ـ ۲۷۰ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دهم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7057
صفحه از 547
پرینت  ارسال به