۱

جايگاه طب و بهداشت در قوانين اسلام

فلسفه احكام و قوانين اسلامى ، تكامل مادّى و معنوى جامعه انسانى است . از نگاه اسلام ، بزرگ ترين نعمت الهى ، سلامت جسم و ارزشمندتر از آن ، سلامت جان است . همچنين ، خطرناك ترينِ بلاها ، بيمارى جسم و زيانبارتر از آن ، بيمارى جان است . متن سخن امام على عليه السلام در اين باره چنين است:
إنَّ مِنَ البَلاءِ الفاقَةَ ، و أشَدُّ مِن ذلِكَ مَرَضُ البَدَنِ ، و أشَدُّ مِن ذلِكَ مَرَضُ القَلبِ ، و إنَّ مِنَ النِّعَمِ سِعَةَ المالِ ، و أفضَلُ مِن ذلِكَ صِحَّةُ البَدَنِ ، و أفضَلُ مِن ذلِكَ تَقوَى القُلوبِ . ^۱
يكى از گرفتارى ها تنگ دستى است. سخت تر از آن ، ناتن درستى است و سخت تر از آن هم بيمارى دل است . يكى از نعمت ها توانمندى مالى است و برتر از آن ، تن درستى است و بهتر از آن نيز تقواى دل هاست .
مسئله اين است كه اگر بيمارى ، خطرناك ترين بلا ، و سلامت ، بزرگ ترين نعمت است ، اسلام كه تكامل و سعادت انسان را هدف خود قرار داده ، براى مبارزه با بيمارى ها و تأمين سلامت جامعه چه برنامه اى دارد؟ و به ديگر سخن ، طب در

براى تن (بدن / جسم) ، تنها نقش يك واسطه را در نظام حكيمانه آفرينش ايفا مى كنند و درمان كننده ، فقط خداوند متعال است .

احاديث پزشكى و بهداشت

هر چند از نظر لغت ^۱ و متون اسلامى ، «طب» ، شامل درمانِ بيمارى هاى جسم و جان است و درمان كنندگان جسم هم مانند درمان كننده جان ، مظهر اسماى حسناى الهى هستند ، و افزون بر اين ، «طبّ تن» و «طب روان» ، ارتباط بسيار نزديكى با هم دارند (به گونه اى كه با تدبير روانى مى توان شمارى از بيمارى هاى جسمانى را علاج كرد و به عكس ، با درمان جسمانى ، پاره اى از بيمارى هاى روانى را مى توان درمان نمود) ، امّا طبّ تن و طبّ جان ، در نوشتارهاى اسلامى دو موضوع مستقل اند . «طبّ روان» ، موضوع علم اخلاق است و اصطلاحا به آن طب اطلاق نمى شود . بنا بر اين ، احاديثى كه در اين جا ارائه مى شود ، تنها احاديثى هستند كه در آنها بهداشت و يا درمان بيمارى هاى جسمى مطرح شده است.
پيش از آشنايى با متن اين احاديث ، لازم است در دو فصل ، مطالب زير توضيح داده شوند :
۱ . جايگاه طب و بهداشت در قوانين اسلامى ؛
۲ . ارزيابى كلّى احاديث طب و بهداشت .