11
فهرستگان نسخه‌هاي خطّي حديث و علوم حديث شيعه 1

در مرحله اول ، اين طرح در مورد كتابخانه‏هاى داخل ايران به اجرا درآمد و بدين منظور ، فهرستْ‏نامه‏هاى منتشر شده (به صورت مستقل يا در ضمن نشريات و مجله‏ها) ، براى شناسايى نسخه‏هاى خطى اين كتابخانه‏ها تا سال ۱۳۸۰ ق ، مورد بررسى قرار گرفتند .
نتايج حاصل در اين مرحله به ترتيب ذيل‏اند:
۱. تعداد كتابخانه‏هايى كه فهرستْ نامه‏هاى آنها مورد بررسى قرار گرفته است: صد و هشتاد و چهار كتابخانه .
۲. تعداد مجلدات فهرستْ نامه‏ها كه از آنها يادداشت بردارى شده است: دويست و هفتاد و نه جلد .
شايان ذكر است كه حدود سى جلد از اين فهرستْ نامه‏ها ، تا زمان آماده سازى نهايى اين فهرستگان ، منتشر نشده بودند و با عنايت مؤلفان محترم آنها ، در مراحل پيش از انتشار ، مورد استفاده قرار گرفته‏اند كه با قيد «مخطوط» ، مشخص شده‏اند.
۳. تعداد كل يادداشت‏ها (فيش‏ها)ى استخراج شده: حدود سى و دو هزار برگه .

سه . ترتيب و تنظيم فهرستگان

نسخه‏ها :

۲۰ / ۱ . تهران ، دانشگاه تهران : ۱۰۴۴ ، آغاز : برابر نمونه ، نسخ ، شريف رامدى ، ۹۶۷ق ، رساله دوم مجموعه [ فهرست دانشگاه تهران : ۵ / ۱۶۶۱ ] .
۲۱ / ۲ . قم ، محقق طباطبايى : عكس ۱۹۱ ، نستعليق ، بدون نام كاتب ، قبل از ۹۶۹ق ، با امضاى پدر شيخ بهايى در ۹۶۹ق [ يادنامه محقق طباطبايى : ۳ / ۱۴۷۹ ] .
۲۲ / ۳ . مشهد ، آستان قدس رضوى : ۹۸۸۹ ، نسخ ، محمّد بسطامى ، ۱۰۱۰ق [ فهرست الفبايى آستان قدس : ۸۴ ] .
۲۳ / ۴ . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : مجموعه طباطبايى ۷۱۱ ، آغاز : برابر نمونه ، نستعليق ، على رضا بن محمّد غياث شولستانى ، ۱۰۶۸ق ، رساله اوّل مجموعه ، « ۱پ ـ ۱۳ر » ۱۳ برگ [ فهرست مجلس : ۲۳ / ۲۴ ] .
۲۴ / ۵ . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : ۹۳۸۴ ، على بن مجد الدين حسينى ، قرن ۱۱ق ، رساله هفتم مجموعه ، سابقه : كتابخانه دانشگاه تهران : ميكرو فيلم ۴۰۲۲ [ فهرست ميكروفيلمهاى دانشگاه تهران : ۳ / ۳۱ ] .
۲۵ / ۶ . همدان ، كمالى : بدون شماره ، نستعليق ، بدون نام كاتب ، صفر ۱۱۲۴ق [ نشريه نسخه‏هاى خطّى : ۵ / ۳۸۶ ] .
۲۶ / ۷ . تهران ، دانشكده الهيات : ۸۰۱ ، نستعليق ، ابراهيم بن عباس خراسانى ، ۱۰ رجب ۱۲۲۷ق ، رساله دوم مجموعه ، « ۱۰۷پ ـ ۱۱۲پ » ۶ برگ [ فهرست الهيات تهران : ۱ / ۳۹۷ ] .

براى روشن شدن چگونگى تنظيم و ترتيب اين فهرستگان ، ذكر چند نكته لازم است:
۱. يادداشت‏ها پس از استخراج ، به هفت موضوع كلى تقسيم گرديدند: درايه ، رجال ، حديث ، دعا ، اجازات ، احاديث قدسى و اسماى حسنى .
۲. اين موضوعات هفتگانه با جست و جو در محدوده كتابخانه‏هاى ايران در شانزده جلد ، بدين ترتيب تنظيم گرديد:


فهرستگان نسخه‌هاي خطّي حديث و علوم حديث شيعه 1
10

۱۷ / ۶ . مشهد ، گوهر شاد : ۶۲۷ ، آغاز : برابر نمونه ، نسخ ، محمّد جعفر خوزانى ، ۱۳ صفر ۱۲۶۸ق ، رساله چهارم مجموعه [ فهرست گوهر شاد : ۲ / ۷۴۱ ] .
۱۸ / ۷ . تبريز ، سيّد محمّد على قاضى طباطبايى : بدون شماره ، آغاز : برابر نمونه ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت [ نشريه نسخه‏هاى خطّى : ۷ / ۵۱۲ ] .
۱۹ / ۸ . قم ، دار الحديث : بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، رساله دوم مجموعه ، ۲۳ سطر [ فهرست عكسى دار الحديث ] .

۱۰ . بداية الدراية(عربى)

يك . اهداف

اهداف اين طرح ، به ترتيب اهميت ، عبارت‏اند از:
الف . شناسايى نسخه‏هاى خطى موجود از آثار حديثى شيعه اماميه؛
ب . شناسايى آثار مفقود كه نسخه‏هاى آنها تاكنون از ديد محققان به دور مانده است؛
ج . شناسايى آثارى كه تاكنون به چاپ نرسيده‏اند؛
د . شناسايى نسخه‏هاى معتبر و ممتاز از آثارى كه به چاپ رسيده‏اند؛
ه . شناسايى حوزه‏هاى حديثى در عصرها و شهرهاى مختلف با توجه به آثار نوشته شده در هر منطقه و دوره و با توجه به اجازات حديثى بر جاى مانده؛
و . شناسايى كاتبان نسخه‏هاى حديثى و علوم حديثى در دوره‏هاى مختلف؛
ز . نماياندن سير تحول علوم حديث با توجه به آثار برجاى مانده .

از : زين الدين بن على بن احمد شامى عاملى (شهيد ثانى) (۹۶۵ ق)

رساله كوتاهى است در درايه ، شامل يك مقدمه و چهار باب با اين عنوان‏ها :
مقدمه : فى بيان اصول علم الدراية و اصطلاحاته (شامل چهار مسئله ۱ . الخبر والحديث ، ۲ . المتن و السند ، ۳ . اقسام الخبر ، ۴ . تقسيم آخر للخبر) ؛
الباب الاوّل : فى اقسام الحديث ؛
الباب الثانى : فى من تقبل روايته ومن تردّ ؛
الباب الثالث : فى تحمّل الحديث و طرق نقله ؛
الباب الرابع : فى بعض المصطلحات فى اسماء الرجال و طبقاتهم .
شهيد ثانى ، علاوه بر اين كتاب ، چند اثر ديگر در حديث و علوم حديث دارد ، كه عبارت‏اند از :
« الرعاية في شرح بداية الدراية » كه شرح همين بداية است و بعداً معرّفى خواهد شد .
« غنية القاصدين في معرفة اصطلاحات المحدثين » ؛
« فوائد في الدراية » ؛
« حاشية على خلاصة الأقوال في علم الرجال» .
شايان ذكر است كه برخى ديدگاه‏هاى رجالى شهيد ثانى ، در كتاب « رجال ابن عذاقة » ، كه مؤلف آن معاصر وى بوده ، درج شده است .
چاپ : ۱ ـ تهران، ۱۳۱۰ق ۲ ـ تهران ، المجمع العلمى الاسلامى ، ۱۴۰۴ق ، رقعى ،

دو . مراحل اجرا

براى اجراى اين طرح ، كتابخانه‏ها به دو دسته تقسيم شدند :
۱ـ كتابخانه‏هاى داخل ايران؛
۲ـ كتابخانه‏هاى خارج از ايران .

  • نام منبع :
    فهرستگان نسخه‌هاي خطّي حديث و علوم حديث شيعه 1
    تعداد جلد :
    12
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1382
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 3890
صفحه از 493
پرینت  ارسال به