داشت، چنين احتجاج مي‏آورد. «بهترين راه براي اثبات اينکه روايتي در فلان زمان وجود نداشته، اين است که مسئله يا مناقشه‏اي پيدا کنيم که در آن، هيچ کس اين روايت را حجت فقهي خود قرار نداده باشد؛ حال آنکه اگر چنين روايتي وجود داشت، استناد به آن حتمي و قطعي بود».^۱
يُنبُل حتي دامنة استفاده از اين برهان مبتني بر سکوت را به آن دسته از جوامع حديثي مي‏کشاند که در آنها هيچ‌گونه بحث فقهي نمي‏توان يافت. وي در دفاع از رأي خود استدلال مي‏کند. عادت مدوّنان مسلمان اين بود که تمام آنچه از پيشينيانِ خود به‌ دست آورده بودند در مجموعه‏هاي تأليفي خود بگنجانند؛ لذا هر ‌يک از اين جوامع را بايد حاوي تمام روايات موجود در زمان و منطقة خود به‌شمار آورد.^۲ اين استنتاج که «هيچ روايتي را نمي‏توان قديم‏تر از نخستين منبع دانست که در آن ذکر شده است»، از سوي آن دسته از محقّقان غربي مورد نقد قرار گرفت که معتقد بودند مقدمات و فرضيه‏هاي شاخت و يُنبُل در اين راه خود محل ترديد است و اساساً کمبود منابع کهن، راه ما را براي رسيدن به چنين استنتاجي بسته است.^۳
برخي از غربيان بدون توسل به برهان مبتني بر سکوت، از روش تاريخ‏گذاري روايات بر پاية قديمي‏ترين منبعي که اين روايات در آن آمده‏اند، بهره برده‏اند. في‌المثل آقاي م. يعقوب قسطر در مقالات متعددش راجع به سنّت اسلامي، روايتي را «قديم» مي‏شمارد که در منابع قرن دوم آمده باشد،^۴ امّا از اينجا نتيجه نمي‏گيرد

۳. علت اينکه ارزيابيِ مايکل کوک از روش‏هاي شاخت در تاريخ‏گذاري روايات به نتايج منفي منجر شد، اين است که وي تنها تفسير شاخت از پديدة حلقة مشترک را بررسي مي‏کرد. اگر وي به اين احتمال توجه داشت که حلقة مشترک چه بسا يکي از اولين مدوّنان روشمند حديث باشد، نتايج بهتري به دست مي‏آورد.^۱

۳. روش‏هاي تحليل و تاريخ‏گذاري احاديث

۳ ـ ۱ ـ تاريخ‏گذاري احاديث

همچنان‌که از مباحث گفته شده تا اينجا خوب پيداست، محقّقاني که عموماً به اِسناد بدبين بوده و با اين حال درصدد استفاده از روايات اسلامي براي رسيدن به نظريه‏اي در باب خاستگاه و تحولات اوّليّة دين اسلام بوده‏اند، همواره تنگناي دشواري را روياروي خود داشته‏اند. براي تعيين دوره زماني شکل‏گيري احاديث، چه معيار ديگري جز حديث در اختيار داريم؟ نخستين قرينه يا شاهدي که به ذهن مي‏رسد اين است که ببينيم هر روايت اولين بار کي به منابع حديثي راه يافته است. شاخت، يُنبُل و بسياري ديگر اين شيوه تاريخ‏گذاري را به کار گرفته‏اند.^۲ قديمي‏ترين منبعي که روايتي را در آن مي‏يابيم، حد نهايي زمان (terminus ante quem) است، يعني اين روايت دست‌کم در زمان تأليف يا تدوين آن کتاب بايست وجود مي‏داشته است. امّا شاخت و يُنبُل از اين هم فراتر رفتند و مدعي شدند زمان و مکان تأليف اين قديمي‏ترين منبع، مهد پيدايشِ (breeding ground)^۳ روايت مورد بحث بوده است؛ يعني به نظر آنان اين روايت پيش از تأليف آن منبع [= حد اوّليّة زماني post quem terminus] وجود نداشته است. اين استنتاج مبتني بر برهان مبتني بر سکوت (anargument form silence) است. شاخت که تنها به روايات فقهي توجه و اهتمام