غيرخانواده‏اش وصيّت کند، زيرا او نگران آن است که در طول زندگي به اندازه کافي صدقه نداده باشد. اگر مقصود همين باشد، در اين صورت محتواي بندهاي ۱۰ ه و ۱۱ د از حديثي ديگر و سياقي متفاوت اخذ شده‏اند تا اين مقصود بيان شود.^۱ اساساً عبارت مربوط به صدقه به خانواده احتمالاً در پي نارضايتي برخي از قبايل عرب به پرداخت زکات يا صدقه مصطلح در صدر اسلام پديد آمده است.^۲ گفته شده پيامبر صلي الله عليه و آله به سبب کاهش نسبي فقر معناي صدقه را توسعه داد تا نفقات مذکور (مخارج معيشتي) را نيز شامل شود.
نسخه‏هاي ۱۰ و ۱۱ نخستين نسخه‏هاي کشکولي‏اند که در يکي شش عنصر و در ديگري پنج عنصر گردهم آمده‏اند، بي آن‏که هيچ دغدغه‏اي بابت پيوستگي يا انسجام [اين عناصر] وجود داشته باشد. گويا صرفاً نيت آن بوده که هر چه پيرامون آن موضوع نقل شده، يک‏جا جمع شود.

۲. مسئلة وصيت

۱۲. (اين نسخه و نسخه‏هاي بعدي توجه را از مسئلة هجرت به موضوع وصيّت معطوف مي‏دارند. در اين نسخه هنوز مسئلة هجرت در اولويّت است. با اين حال، متن چنان از هم‏گسيخته است که ظاهراً اين موضوع محور اصلي نيست).
محمّد بن عبدالرحيم، زکرياء بن عدّي، مروان، هاشم بن هاشم، عامر بن سعد، پدرش.
او گفت: من بيمار بودم و پيامبر صلي الله عليه و آله به عيادتم آمد.
سعد: «اي رسول خدا، از خدا بخواهيد که مرا به جايي که از آن آمده‏ام، بازنگرداند.»
پيامبر: «شايد خداوند تو را رفعت بخشد و باعث شود که به ديگر مردم سود رساني.»

بندهاي ۱۰ ج و ۱۱ ج هر دو حاوي اين پرسش‏اند که «آيا مي‏توانم همة دارايي‏ام را وصيّت کنم؟» نسخة ۱۱ با تکيه بر محاورة حضرت محمّد صلي الله عليه و آله و سعد در پي اين پرسش بسط يافته و دو انگيزة طرح مسئلة وصيّت را طرح مي‏کند. «من ثروت فراواني دارم» و «دخترم وارث من خواهد بود.» اين [نسخه] و نسخة ۱۰ (او تنها يک دختر داشت) از نسخه ۹ دقيق‏ترند؛ چه در اين‏جا روشن است که دختر سعد تنها وارث او خواهد بود. البته مشخص نيست که چرا سعد از وصيّت کل اموالش سؤال کرده، در حالي‏که دختر او در بخشي از اين مال، به عنوان سهم‏الارث، ذي‏حق بوده است. مي‏توان چنين توضيح داد که اين مطلب گاهي ناپخته در تفصيل مطالب مذکور در نسخه‏هاي ۵، ۶، ۷ و ۸ بوده است. به عبارت ديگر، براي تعيين انگيزه‏اي براي پرسش از وصيّت (يک دختر) بايد متقابلاً تقليلي در مالِ قابل وصيّت درنظر گرفته شود. خواهيم ديد که در نسخه‏هاي جهت طولي دوم به اين نکته توجه شده است. انگيزة مذکور براي پرسش از پيامبر صلي الله عليه و آله باب نقد و بررسي زمينة اين روايت را مي‏گشايد. آيا اين انگيزه و ديگر عناصر اضافه شده در پي خلق يک چارچوب براي متني‌اند که زمينة واقعي در آن مبهم باشد؟ به نظر مي‏رسد چنين است، چنان‏که بررسي نسخه‏هاي باقي‌مانده نشان خواهد داد.
بندهاي ۱۰ د و ۱۱ ه عملاً نقل‏هايي يکسان‏اند که عنصر جديدي را شکل مي‏دهند. چنان‏که در يکي از نسخه‏هاي بعد خواهيم ديد، ظاهراً اين عبارت بر تفسيري از محاوره ميان حضرت محمّد صلي الله عليه و آله و سعد استوار شده که مطابق آن، سعد يا از فرط اشتياق مؤمنانه براي دستگيري از مردم به جاي وارثانش يا از روي اکراه از گشاده‏دستي نسبت به خويشان، اين سؤال را پرسيده است. توصية پيامبر صلي الله عليه و آله (دربار? خويشان) با آموزه‏هاي قرآني^۱ که به سخاوت‏مندي نسبت به آنان امر مي‏کند، هماهنگ است.
بندهاي ۱۰ ه و ۱۱ د نيز عناصر جديدي‏اند که تفسيري ديگر از اين محاوره عرضه مي‏کنند که بر طبق آن، سعد مي‏پرسد چه مقدار از مالش را مي‏تواند براي