با اين همه، تعداد زيادي از يادداشت‏هاي خصوصي (هيپومنِماتا = hypomn?mata) دائماً بايست در جاهاي مختلف نگاشته شده باشند. در هر دو سنّت، حجم اين يادداشت‏ها ـ چه درباره موضوعي راجع به عبارت (يا قطعه‏اي) خاص از متن مقدس باشد يا قابل رديابي تا راويان مشخصي ـ به گونه‏اي اغراق‏آميز در حدّ بار شتر توصيف شده است. بنابر گزارش يک مر زوطرا Mar Zuora، تفاسير حاگاده‏اي کتاب اول تواريخ ايام (۸. ۳۷ ـ ۳۸ و ۹. ۴۳ ـ ۴۴) بار چهل شتر بوده است.^۱ در اين ميان، اين گزارش منطقي‏تر مي‌نمايد که «کتاب‏هاي» عبداللّه‏ بن عباس را که بر يک شتر بار زده بودند، موسي بن عُقبة به امانت حفظ کرده بود.^۲

از آنجا که کسي اجازه نداشت سخنان معلمان را براي استفاده عمومي بنويسد، همگان موظّف بودند هر جمله را با نام روايي که مطلب را از او شنيده‏اند نقل کنند... در واقع، اگر مراجع پيشين جمله‏اي گفته بودند، آنها هم بايست به همان صورت ذکر مي‏شدند. «حال اگر مي‏تواني سلسله راوياني را تا موسي بيابي، آن را عرضه کن...».^۳
هوروويتس در زمان خودش اعتقاد داشت که اين عملکرد مدارس يهودي در دورة تلمودي (آموريان) را بايد به مثابة الگويي براي إسناد دانست.^۴ اين احتمال را نمي‏توان غيرقابل قبول دانست و بي‏ربط انگاشت. امروزه با پژوهش‏هاي خوتير يُنبُل،^۵ اين نکته ظاهراً به اثبات رسيده که إسناد نخستين بار در زمان فتنة دوم در اسلام (يعني سال‏هاي ۶۰ ـ ۷۲ هجري) پديد آمده است. بعيد نيست که تا آن زمان به قدر کفايت شمار قابل توجهي از يهود که به اين شيوه از وثاقت و سنديت بخشيدن به تلمود آگاهي داشتند، به اسلام گرويده بوده (اتفاقاً تلمود در اين زمان به شکلي منقّح و مکتوب تدوين شده بود) و اينان اين روش را به سنّت اسلامي معرفي کرده‏اند. با اين همه، بيشتر محتمل است که سير تکوين إسناد در هر دو سنّت به

آن‏ها گاه مورد انتقاد قرار مي‏گرفت، چراکه بسيار شبيه مصاحف قرآن به نظر مي‏رسيدند.^۱ علت اينکه اين يادداشت‏ها براي ثبت و ضبط دائم و ماندگار نبودند،^۲ اين بود که برخي اصرار داشتند دانش‏آموختگان آنچه را يکبار نوشته و از بَر کرده‏اند بايد نابود کنند.^۳ برخي محدّثان در وصيّت نامة خود قيد کرده بودند پس از فوتشان، يادداشت‏هاي آنان بايد از بين برود ـ سوزانده يا مدفون شود.^۴ از سوي ديگر، حتي مخالفانِ کتابت حديث اصطلاحاً «اطراف» (= وصايا يا نکته‏نويسي‏ها) را ممنوع نمي‏دانستند. اينها يادداشت‏هايي بودند صرفاً از ابتدا و انتهاي احاديث.^۵ از آنجا که ابزار و مواد کتابت بسيار اندک بود و هميشه در دسترس نبود، دانش‏آموختگان يهودي نيز همچون مسلمانان گاه به ناچار بر روي ديوارها مي‌نوشتند.^۶ در گزارش‏هاي اسلامي حتي نقل شده که چه بسا برخي از کف دست [۲۱۷] و کفش‏هايشان استفاده مي‏کردند.^۷