215
تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی

آن هنگام که امامت در بین فرزندانش (في عَقِبِهِ) مستقر شد، پاداش داده شده است (عَوَّضَهُ). بنابراین [محمد][[ص]] آگاه شد از اینکه [حسین][[ع]] کشته خواهد شد و آن گاه [خداوند] او [حسین][[ع]] را به این دنیا بازخواهد گرداند و از او تا زمانی که دشمنانش را به قتل برساند، حمایت می‌‌کند و [خداوند] او را فرمانروای زمین قرار خواهد داد، همان گونه که می‌‌فرماید (قصص۲۸: ۵): ”ما می‌‌خواهیم تا بر آنان که در زمین خوار شدند منت بگذاریم و آنان را پیشوایان و وارثان قرار دهیم (وَنُریدُ أنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذیِنَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأرضِ وَنَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمْ الْوارِثینَ)"... آن‌‌گاه خداوند به رسولش خبر داد و گفت: ”خانواده تو ( اهل بیتک) در زمین حکومت خواهند کرد، به این جهان بازخواهند گشت و دشمنانشان را خواهند کشت." سپس رسول خدا دخترش فاطمه ـ سلام الله علیها ـ را از حسین[[ع]] و کشته شدن وی خبر داد و او با رنج و درد حسین[[ع]] را به دنیا آورد.

افزون بر اینکه این روایت نمونه‌‌ای از تفسیر تمثیلی و نمادیابانه مرسوم نزد شیعه است، برخی از تفکرات منحصربه‌‌فرد شیعی نیز در آن بازتاب می‌‌یابد؛ یعنی سرنوشتِ ازپیش تعیین‌‌شده امامان (در این مورد شهادت حسین[[ع]] در کربلا)، که حاکی از آن است که آنان می‌‌دانستند که به قتلگاه خود می‌‌روند، چنان‌‌که از استمرار امامت در میان فرزندان حسین[[ع]] آگاه بودند.۱

۴. استفاده از زبان رمزی

استفاده از کُدها و زبان رمزی، ویژگی معمول محفل‌های رازوار و گروه‌های دینی‌‌ای است که در حاشیه اجتماع فعالیت می‌‌کنند. گاهی وقت‌‌ها استفاده از چنین روش‌‌هایی از یک دیدگاه نخبه‌‌گرا سرچشمه می‌‌گیرد، که بر این باور است که اسرار دینی باید از توده مردم پنهان

1.. دربارۀ تفکرِ سرنوشتِ ازپیش نوشته‌شدۀ حسین[[ع]] همچنین ن.ک: عباس قمی، نفس المهموم فی مصیبة سیّدنا الحسین المظلوم (قم، ۱۴۰۵ق)، ص۴۸-۵۷؛
M. Ayoub, Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of ‘Āshurā’ in Twelver Shi‘ism, (The Hauge, ۱۹۷۸), ۲۷-۳۶; ۷۷-۸.


تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
214

شدند؛ «منازل» فرزندان و برده‌‌هایی که هنوز آزادی‌‌شان را به دست نیاورده‌‌اند... و «همه انواع میوه‌‌ها» گونه‌‌های دانش‌‌اند که ائمه به شاگردان خود۱ می‌‌آموزند؛ «که در آن برای مردم شفا است»: دانش برای مردم، یعنی شیعیان، شفاست...؛ شفا تنها از دانش قرآن می‌‌آید، همان طور که خداوند می‌‌فرماید: «و ما از قرآن آنچه را که برای مؤمنان شفا و رحمت است فرو فرستادیم» (وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحمَةٌ لِلْمُؤمِنینَ) (اسراء۱۷: ۸۲). این به‌‌راستی شفا و رحمتی بر اهل خدا است و در این باره تردیدی نیست. «اهل خدا» امامان هستند که به راه راست هدایت شده‌‌اند (وَأهْلُهُ الأئِمَّةُ الْهُدی) و خداوند درباره آنان فرموده است: ”آن‌‌گاه کتاب را نزد آنها که از میان بندگانمان برگزیدیم به ارث گذاشتیم ( ثُمَّ أوْرَثْنا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا)" (فاطر۳۵: ۳۲).

دو. آیه ۱۵ سوره ۴۶ (احقاف): اشاره‌‌ای به شهادت امام حسین[[ع]] در کربلا۲

”ما وصیت کردیم انسان را تا نسبت به پدر و مادر خود به نیکی رفتار کند (وَوَصَّیْنَا الْإنْسانَ بِوالِدَیْهِ إحْساناً)" ــ [واژه‌‌های] «احسان کند» ( إحْساناً) [اشاره دارند به] رسول خدا[[ص]]. [و] کلام [خداوند] ”به پدر و مادرش"۳ (بِوالِدَیْهِ) بر حسن و حسین ــ علیهما السلام ــ دلالت دارد. آن‌‌گاه [آیه] در ادامه به حسین[[ع]] اشاره می‌‌کند [و می‌‌گوید]: ”مادرش به‌‌سختی او را حمل کرد و به‌‌سختی او را زایید (حَمَلَتْهُ أُمُّهُ کُرْهاً وَوَضَعَتْهُ کُرْهاً)" و این همه از آن جهت است که خداوند رسول خدا[[ص]] را از [تولد] حسین[[ع]] پیش از آنکه مادرش باردار شود خبر داد و [نیز خداوند] او را خبر داد که امامت تا روز قیامت [در دست] فرزندانش خواهد بود. آن‌‌گاه [خداوند محمد][[ص]] را از کشتار و فاجعه‌‌ای ( القتل والمصیبة) که برای او [حسین][[ع]] و فرزندانش پیش خواهد آمد خبر داد، و [محمد][[ص]] بدین ترتیب

1.. در معنای لغوی: حامیان آنها (شیعتهم).

2.. تفسیر قمی، ج۲: ص۲۹۷، ش۳-۱۳ [[در منبع انگلیسی ارجاع به این صورت آمده است: TQ, ۲: ۲۹۷-۳,۱۳ که اشتباه است (و.)]].

3.. شایان ذکر است که این روایت از علی[[ع]] نام نمی‌برد، اما از محمد[[ص]] و فاطمه[[س]] یعنی پدربزرگ و مادر حسن[[ع]] و حسین[[ع]] نام می‌برد. لذا به نظر می‌رسد که «پدر و مادر» در معنایی غیردقیق استفاده می‌شود.

  • نام منبع :
    تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    به کوشش محمدعلی طباطبایی و جمعی از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 18598
صفحه از 416
پرینت  ارسال به