۳. نمونهای از تفسیرگریهای نمادیابانه پیوسته
در مجموع، نمونههایی که تا اینجا نقل شد یک روش تفسیری پارهپاره را نشان میدهند که کانون توجهش کشف معنای ترکیبهای واژگانیِ منقطع و پارهآیههاست. البته، این مسئله وجود تفسیرهای جامع و پیوسته را نفی نمیکند. تفسیرهایی که در آنها مفسران امامی دیدگاهی فراگیر نسبت به متن قرآن را پیش رو مینهند و در تلاش برای ساختن یک چهارچوب عقیدتی کامل، بخشهای مختلف متن را به یکدیگر پیوند میدهند. دو نمونه زیر این رویکرد را نشان میدهند. نمونههای بیشتر را میتوان در بخشهای مختلف این کتاب دید.
یک. الهام به زنبور عسل: تمثیلی از جایگاه شیعه در برابر دیگر انسانها۱
به نقل از مَسعَدة بن صَدَقَة۲ از ابو عبد الله [جعفر صادق][[ع]] در رابطه با سخن خداوند (نحل۱۶: ۶۸): ”و پروردگار به زنبور عسل الهام کرد و گفت: از کوهها و منزلها و درختها و آنچه که آنها میسازند برای خود منزل گیر. (سپس از هر میوهای بخور و راههای پروردگارت را که برایت هموار شد بپو. آن گاه از شکم آنها شربتی با رنگهای متنوع خارج شود که برای مردم شفاست.۳ بهدرستی در آن نشانهای است برای آنان که تفکر کنند)" (وَاوْحَی رَبُّکَ إلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا یَعْرِشُونَ [ثُمَّ کُلِي مِنْ کُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُکِي سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ اَلْوانُهُ فیهِ شِفآءٌ لِلنّاسِ] إنَّ في ذلِکَ لَایَةً لِقَوْمٍ یَتَفَکَّروُنَ). «زنبورها» امامان هستند؛۴ «کوهها» قوم عرب؛ «درختان» مَوالی که آزاد
1.. تفسیر عیاشی، ج۲، ص۲۶۳، ش۴۳.
2.. دانشمند امامی که از امامان صادق[[ع]] و رضا[[ع]] نقل حدیث کرده است. یک اثر، خطب امیر المؤمنین، به او منسوب است (نجاشی، ص۴۱۵).
3.. در تفسیر عیاشی، ج۲، ص۲۶۳، ش۴۳، پایان آیه که در اینجا بین هلالین آمده، نقل نمیشود.
4.. علی[[ع]] در نگاشتههای شیعی، بر اساس این آیه، به أمیر النحل (امیر دستۀ زنبوران) ملقب است. بر اساس این تفسیر و تفاسیر دیگر، زنبورهای عسل امامان هستند. ن.ک:
Goldziher, "Schī‘itisches,” in Ignaz Goldziher, Gesammelte Schriften (Hildesheim, ۱۹۷۰), ۵: ۲۱۳-۴,
و مصادری که در آنجا نقل میشوند.
