211
تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی

آموزه تفسیر می‌‌شود الصَّبر وَ الصَّلاة (شکیبایی و نماز) است.۱ این مسئله همچنین درباره دیگر اصول دینی، که در ذیل مورد بحث قرار می‌‌گیرند، صادق است.

در مقابل، عبارات منفی چنان تفسیر می‌‌شوند تا به دشمنان شیعه اشاره داشته باشند. بنابراین، به عنوان نمونه آیه ۷ سوره ۱ (فاتحه): ”[[خدایا]] نه آنان که مورد غضب تو‌‌اند و نه گمراهان" (غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلا الَضّآلّیِنَ) در سنت امامی این‌‌گونه تفسیر می‌‌شود: ”«آنان که مورد غضب تواند» عبارتند از: «فلانی و فلانی و فلانی (یعنی: سه خلیفه نخست)»۲ و دیگر مخالفان شیعه ( النُّصّاب)؛ درحالی‌‌که «آنان که گمراه شدند» ( الضّالین) شکاکان ( الشًّکّاک) هستند که امام را نشناخته‌‌اند."۳ به همین ترتیب واژه «شیطان» ( الشَّیطان) چونان لقبی برای عمر‌‌ بن خطاب تفسیر می‌‌شود.۴ عبارت مُبهم الجِبت والطاغوت (نساء۴: ۵۱) ۵ بر اساس نظر مفسران امامی، به ابوبکر و عمر برمی‌‌گردد.۶ صفات سه‌‌گانه « الفَحشاء والمُنکر والبَغي» (ابتذال، بی‌‌آبرویی و بی‌‌حیایی) [در نحل۱۶: ۹۰] نیز، همان‌‌گونه که انتظارش می‌‌رود، در رابطه با سه خلیفه نخست تفسیر می‌‌شوند.۷

1.. مثالی از این مورد تفسیر عیاشی است (تفسیر عیاشی، ج۱، ص۸۷، ش۲۱۸) از آیۀ ۱۵۳ سورۀ ۲ (بقره): «از صبر و نماز کمک بگیرید؛ به درستی که خداوند با صابران است» (وَاسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلٰاةِ إنَّ اللهَ مَعَ الصَّابِرینَ).

2.. برای اطلاع بیشتر دربارۀ این القاب ن.ک: ذیل عنوان ۴.

3.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۲۴، ش۲۸، و قس: تفسیر قمی، ج۱، ص۲۹، ش۱۱-۱۲، روایتی مشابه نقل ‌شده که هدفی نزدیک را دنبال می‌کند، ولی در جزئیات متفاوت است.

4.. ن.ک: فصل ۱، (ذیل عنوان ۴-۲)؛ قس: Goldziher, Richtungen, ۲۸۹ [[ب.ت: گلدزیهر، گرایش‌ها]].

5.. See: Jeffery, the Foreign Vocabulary of the Qur‘ān, pp. ۹۹-۱۰۰; ۲۰۲-۳
[[ب.ت: جفری، واژه‌ها]].

6.. برای نمونه ن.ک: تفسیر عیاشی، ج۱، ص۲۶۴، ش۱۵۳ و قس: تفسیر قمی، ج۱، ص۱۴۰، ش۱۰-۱۳، که دو تفسیر را ارائه می‌دهد: طبق یکی از آنها این آیه در رابطه با عیسی نازل شده است؛ بر اساس دیگری، این آیه دربارۀ تمامی دشمنان شیعه نازل شده است. نیز قس:
Goldziher, Richtungen, ۲۸۹ [[ب.ت: گلدزیهر، گرایش‌ها]].

7.. برای نمونه ن.ک: تفسیر عیاشی، ج۲، ص۲۶۷، ش۶۲؛ اما قس: حدیث دیگری در همان، ش۶۰، که دو واژۀ اول را برای فلان و فلان (یعنی ابوبکر و عمر) به کار می‌برد و روایت ۶۳ (همان، ص۲۶۸ [[در متن انگلیسی به اشتباه ۲۶۴ آمده است (و.)]])، که اظهار می‌کند این عبارت قرآنی به طور کلی برای تمام دشمنان شیعه به کار می‌رود. نیز ن.ک: تفسیر فرات، ص۸۳، ش۲۴ به‌بعد، و تفسیر قمی، ج۱، ص۳۸۸، ش۱۵، که هیچ تفسیری برای این آیه عرضه نمی‌شود.


تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
210

نام‌‌ها[ی خدا])۱، باب حِطَّة؛۲ کلمات (واژه‌‌ها / سخن)۳ و غیره.

در تعداد قابل توجهی از موارد، واژه‌‌های معیّن قرآنی مشیر به آموزه‌‌های امامیه تفسیر می‌‌شوند. واژه‌‌های میثاق (پیمان)۴، عهد (این نیز به معنای پیمان)۵، صِبغَة ـ واژه‌‌ای که معنای آن کاملاً معلوم نیست۶ ــ و واژه‌‌هایی شبیه اینها به گونه‌‌ای تفسیر می‌‌شوند تا به آموزه وَلایة برگردند. به طریق مشابه، آموزه تقیّه نیز بر واژه‌‌های معیّنی مبتنی می‌‌شود. واژه حُسْناً (خوب) در بقره۲: ۸۳: ”با مردم به نیکی سخن بگویید" ( قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً) چنان تفسیر می‌‌شود که گویا به این آموزه اشاره دارد.۷ عبارت قرآنی دیگری که اغلب در رابطه با این

1.. تفسیر عیاشی، ج۲، ص۴۲، ش۱۱۹ (در رابطه با اعراف۷: ۱۷۹)، اما نیز قس: تفسیر قمی، ج۱، ص۲۴۹، ش۱۱، که در اینجا تفسیری شیعی بیان نمی‌کند.

2.. با تکیه بر آیۀ ۱۶۱ سورۀ ۷ (اعراف)، که هر دو مؤلفۀ این عبارت به صورت جداگانه ذکر می‌شوند، و آیۀ ۵۸ سورۀ بقره که واژۀ مبهم حِطّة به تنهایی دیده می‌شود (تفسیر عیاشی، بالا، پانوشت ش ۷۵ و تفسیر فرات، بالا، پانوشت ش ۷۶ [[به نظر می‌رسد در این ارجاع‌ها اشتباهی در تایپ یا در ترجمه از متن عبری کتاب به انگلیسی رخ داده است (و.)]]).

3.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۴۱، ش۲۷ (در رابطه با بقره۲: ۳۷): «سپس آدم از پروردگارش کلمات خاصی دریافت کرد» (وَتَلَقّی [[کذا]] آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمات): قس: حدیث ۲۸، همان، که در آن این واژه تنها با ارجاع به محمد[[ص]] تفسیر می‌شود؛ نیز ن.ک: تفسیر فرات، ص۱۳، ش۱۴-۲۰. از سوی دیگر قمّی در تفسیر خود از این آیه معنای ظاهری را دست‌نخورده رها می‌کند (تفسیر قمی، ج۱، ص۴۴، ش۹)، اما در جایی دیگر هنگامی که این واژه پیش می‌آید، به شیوۀ معمولِ شیعی آن را تفسیر می‌کند. آیۀ ۷ سورۀ ۸ (انفال): «خداوند می‌خواست تا حق را به وسیلۀ کلماتش ثابت کند» (یُریِدُ اللهُ أنْ یُحِقَّ الْحَقَّ بِکَلِمٰاتِهِ)، در رابطه با امامان تفسیر می‌شود (تفسیر قمی، ج۱، ص۲۷۰، ش۱۵)، قس:
Goldziher, Richtungen, ۳۰۴ [[ب.ت: گلدزیهر، گرایش‌های تفسیری]].

4.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۱۸۰، ش۷۳ (در رابطه با آل‌عمران۳: ۸۱).

5.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۴۲، ش۳۰ (در رابطه با بقره۲: ۴۰)؛ تفسیر فرات، ص۱۱، ش۲۴-۲۵.

6.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۶۲، ش۱۰۹ (در رابطه با بقره۲: ۱۳۸): اما قس: تفسیر قمی، ج۱، ص۶۲، ش۱۹، که بر اساس آن این واژه به اسلام اشاره دارد. جفری بر این باور است که این کلمه یک واژۀ مسیحی است که از سریانی عاریه گرفته شده، که در آن زبان به معنای غسل تعمید است. ن.ک:
Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur’ān, ۱۹۲[[ب.ت: جفری، واژه‌ها]];
قس: ابن قتیبه، تأویل مشکل القرآن، ص۱۴۹.

7.. تفسیر عیاشی، ج۱، ص۴۸، ش۶۵.

  • نام منبع :
    تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    به کوشش محمدعلی طباطبایی و جمعی از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 18682
صفحه از 416
پرینت  ارسال به