163
تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی

۳۹۶/۱۰۰۶)۱، که رونوشتی از نسخهاش را به او داده بود، خواند.۲ نجاشی مجوز ( اجازة) نقل این نسخه ـ که وی آن را صریحا معتبر (حسنة) می‌‌داند ــ را از ابو علی الحسن بن احمد بن ابراهیم بن شاذان البغدادی (د. ۴۲۵/۱۰۳۴) دریافت کرد. ‌‌ نقل خودِ این راویِ اخیر [[= ابن شاذان بغدادی]] از طریق پدرش به سلسله سندی متصل می‌‌شود که از عبد الله بن احمد طائی تا علی الرضا[[ع]] می‌‌رسد.۳ نجاشی در تلاش برای اثبات اصالت این نسخه می‌‌گوید که احمد بن عامر در سال ۱۵۷/۷۷۴ زاده شده است و شخصا علی الرضا[[ع]] را به سال ۱۹۴/۸۱۰ ملاقات کرده است و مؤذن امام دهم نقی[[ع]] (د. ۲۵۴/۸۶۸) و امام یازدهم ابو محمد حسن بن علی عسکری[[ع]] (د.۲۵۴/۸۷۴) بوده است.۴ نجاشی همچنین از عبد الله بن احمد طائی به عنوان مؤلف مجموعه‌‌ای از سخنان منسوب به علی بن ابی طالب[[ع]] با عنوان کتاب قضایا أمیر المؤمنین یاد می‌‌کند که اجازه نقل آن را از ابو الحسن احمد بن

1.. ن.ک: GAS I, p. ۲۱۶؛ خطیب، تاریخ، ج۵، صص۷۷-۷۸؛ ذهبی، سِیَر اَعلام النُبَلاء (تص. شعیب ارناؤوط و همکاران)، ۲۵ جلدی (بیروت: مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۱-۱۴۰۹/۱۹۸۱-۱۹۸۸)، ج۱۶، صص۵۵۵-۵۵۶؛ ذهبی، تاریخ، (سال‌های ۳۸۱-۴۰۰ بعد از هجرت)، ص۳۲۹؛ ذهبی، میزان، ج۱، ص۱۴۷-۱۴۸؛ عسقلانی، لسان، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن العماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ۸ جلدی (قاهره: مکتبة القدسی، ۱۳۵۰-۱۳۵۱/۱۹۳۱-۱۹۳۲)، ج۳، ص۱۴۷. نام ابو الحسن احمد بن محمد بن عمران نهشلی بغدادی در منابع غالبا با ابو الحسن احمد بن محمد بن موسی بن قاسم بن صلت مُجَبِّر (د. ۴۰۵/۱۰۱۵) اشتباه می‌شود؛ قس. GAS I, ۲۲۳.

2.. نجاشی، رجال، ص۷۳. نجاشی نسب‌نامۀ ابو القاسم عبد الله بن احمد و ابو جعد احمد بن عامر طائی را به صورت زیر نقل می‌کند: عبد الله بن احمد بن عامر بن سلیمان بن صالح بن وهب بن عامر (که در کربلا به همراه حسین بن علی[[ع]] به شهادت رسید) ابن حَسّان (که در نبرد صفین همراه با علی [[بود و]] کشته شد) ابن شریح بن سعد بن حارثة بن لام بن عمرو بن ظُریف بن عمرو بن ثمامة بن ذُهل بن جُدعان بن سعد بن قطرة بن طیء.

3.. همان، ص۷۳، صص۱۵۸-۱۵۹. هیچ اطلاعاتی مستقل از نجاشی وجود ندارد که حسن بن احمد بن ابراهیم و پدرش را با ابو علی حسن بن احمد بن ابراهیم بن حسن بن محمد بن شاذان بزّاز بغدادی (د. ۴۲۶/۱۰۳۴)، محدث والامقام عصر خود (قس. GAS I, ۲۲۹-۲۳۰؛ ذهبی، سِیَر ، ج۱۷، صص۴۱۵-۴۱۸)، و پدرش ابو بکر احمد بن ابراهیم بن حسن بن محمد بن شاذان بزاز بغدادی (د. ۳۸۳/۹۹۳) یکی دانسته باشد؛ قس. همان، ج۱۶، صص۴۲۹-۴۳۰.

4.. نجاشی، رجال، ص۷۳. داده‌های تاریخی صددرصد قابل اعتماد نیستند و ممکن است در متن نجاشی خطاهای نگارشی یا حذفیاتی رخ داده باشد.


تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
162

هرچند ذَهَبی کسانی را با عنوان راویان مشکوک علی الرضا[[ع]] نام می‌‌برد، اما احمد بن عامِر و ابو الصلت عبد السلام بن صالح نَیسابوری (د. ۲۳۶/۸۵۱) و عبد الله بن عباس قزوینی را سه نفری می‌‌داند که قطعا از علی الرضا[[ع]] نقل روایت کرده‌‌اند، گرچه وی آنها را راویان ضعیف (ضُعَفاء) قلمداد می‌‌کند. ذَهَبی افزون بر این می‌‌گوید که سه نسخه از احادیث خانوادگی وجود داشته که از علی الرضا[[ع]] نقل شده و به جعفر[[ع]] نسبت داده می‌‌شود. یکی از آنها که مجلد بزرگی است ( نسخة کبیرة) در اختیار احمد بن عامر طائی بوده است.

نسخه دوم در دست ابو الحسن علی بن مهدی رَقّی بوده است که او آن را به پسرش ابو علی احمد بن علی رَقّی می‌‌دهد. ذهبی نسخه‌‌ای را که در اختیار احمد بن علی بوده است نسخه‌‌ای ساختگی ( نسخة الموضوعة) و دارای مطالب نادرست (خبر باطل) می‌‌داند. سُلَمی با محتوای این نسخه آشنا بوده است، زیرا همین سلسله سند از راویان در آداب الصحبة و آغاز کتاب حقائق التفسیر او وجود دارد. [[این زنجیره]] با اِسناد خانوادگی شیعی از طریق زنجیره‌‌ای که با علی بن مهدی و پسرش شروع شده و به محمد بن عبد الله شیبانی ـ راوی اصلی که سُلَمی مستقیما حدیث را از او در کوفه شنیده است ــ می‌‌رسد، به علی الرضا[[ع]] منتهی می‌‌گردد. [[گفتنی است که]] در تاریخ بغداد از این شیبانی که تشییع جنازه وی در بغداد در سال ۳۸۷/۹۹۷ به شورش عمومی منجر شد، به عنوان کسی که احادیث شیعی جعل می‌‌کرده یاد شده است.

این اطلاعات درباره عبد الله بن احمد و پدرش احمد بن عامر طائی، که عمدتا از تاریخ بغداد خطیب بغدادی (د.۴۶۳/۱۰۷۱) و آثار ذهبی جمع‌‌آوری شده، با دیگر گزارش‌‌هایی که درباره این پدر و پسر در منابع رجالی متقدم شیعه، به‌‌خصوص کتاب الرجال نجاشی۱ و کتاب ابی الجعد، آمده است تأیید می‌‌شود. نجاشی (د.۴۵۰/۱۰۵۸) این مجلد ( نسخة) را که توسط عبد الله بن احمد و احمد بن عامر الطائی از علی الرضا نقل شده است نزد اولین استاد خود ابو الحسن احمد بن محمد بن عمران بن موسی الجُندی النَهشَلی البغدادی (د.

1.. همان، ص۷۳، صص۱۵۸-۱۵۹.

  • نام منبع :
    تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    به کوشش محمدعلی طباطبایی و جمعی از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 18507
صفحه از 416
پرینت  ارسال به