اين مرتبه را از حقيقت، صوفيه موحّده «جمع الجمع» خوانند:

اگر در خلق، حق را درنيابىبيابى خانه ، امّا در نيابى.
و جمع الجمع ، شهود حق است با خلق به وجهى كه كثرت تعيّنات ، قادح در وحدت ذاتىِ او نباشد؛ يعنى يكى باشد او را از خلق و حق ، دو نام شرابى از دو جام ، رويى در صد آينه و شعاعى بر هزار آبگينه. اوحدى مى گويد:

اى مردم كور ، اين چه بهار است ببينيدگلبن نه و گل هاش به بار است ببينيد
فردا همه يك رنگ شود طالب و مطلوبامروز ، يكى را كه هزار است ببينيد. ^۱
كميل گفت: «زِدْنِى بَيانا»؛ مرا زياده از اين كه فرموده در شرح حقيقت ، بيانى بگوى.
حضرت فرمود: «اَطْفِ السِّراجَ فَقَدْ طَلَعَ الصُّبْحُ»؛ چراغ ، باز كش كه صبح ، طالع شد؛ يعنى سخن در پايه حقيقتْ ثمر شد.
بيان به پايان رسيد و قصّه از بيان و گفتار ، به عيان و ديدار انجاميد.
بيت:

شمع بنشان كه آفتاب برآمدرخ معشوقت از نقاب برآمد.
بيت:

زهى نادان كه آن خورشيد تابانبه نور شمع ، جويد در بيابان. ^۲
بيت:

روشن تر از اين نمى توان گفتپيداتر از اين نمى توان گفت.

آن است كه مظاهر نورِ توحيدند و شايد كه مراد حضرت امير از هياكل، صُوَر جزئيّه ممكنات باشد و تعيّنات اشيا . سيّد نعمت اللّه مى فرمايد:

هر ذرّه كه مى بينى ، خورشيدْ در او پيداستدر ديده ما بيند ، چشمى كه به حق بيناست. ^۱
و سيّد قاسم مى گويد:

چو عكسِ مشرق صبحِ ازل ، هويدا شدجمال دوست ، ز ذرّات كونْ پيدا شد. ^۲
و شيخ عراقى مى گويد:

آفتابى در هزارانْ آبگينه ، تافتهپس به رنگ هر يكى تا بى عيانْ انداخته
جمله ، يك نور است ، امّا رنگ هاى مختلفاختلافى در ميان اين و آن انداخته. ^۳
و شيخ سعدى مى فرمايد:

به جهان خرّم از آنم كه جهان خرّم از اوستعاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست. ^۴
و حافظ مى گويد:

هر دو عالم ، يك فروغِ روى اوستگفتمش پيدا و پنهان نيز هم. ^۵
و داعى مى گويد:

روى تو در جلوه اللّه ، نورديده ما از تو چرا مانده دور
ديده ما باز نشد سوى توور نه نهان نيست ز كس ، روى تو.