177
حديث پژوهي

براى فهم بهتر نصوص و استفاده كامل از آنها ، فراهم مى آورد . ۱
همچنين ، حضرت آية اللّه خامنه اى ، در توصيه به حوزه هاى علميّه براى غنا بخشيدن به فقه ، فرموده اند :
. . . تاريخ هم بسيار مهم است ؛ حتّى در فقه هم مى شود از تاريخ استفاده كرد . بسيارى از مسائل فقهى ، با تاريخْ مرتبط است . ما به اين ارتباط ، كمترتوجّه كرديم و آن را كشف نكرديم . ۲
* * *
فوايدى كه بر شناخت تاريخ صدور حديثْ بار مى شود ، بسيار است كه در اين جا تنها به برخى اشاره مى كنيم :

فوايد شناخت تاريخ صدور

۱ . شناخت روايات تقيّه اى

ترديدى نيست كه در ميان روايات اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله ، احاديثى وجود دارد كه با رعايت جوّ حاكمِ سياسى و علمى آن زمان ، صادر گشته و روشن است كه اين گونه روايتى ، در بر دارنده حكم دائمى و هميشگى نيست . بدون شناخت اوضاع و احوال سياسى و فقهى آن عصر ، شناسايى اين گونه احاديث ، ميسور نيست . اين عدم شناخت ، سبب مى شود كه گاه روايتى بر تقيّه حمل گردد كه معلوم نيست صدور آن ، بر حسب تقيّه باشد .
رفتار برخى فقيهان ـ آن جا كه بر اساس احتمال ، حديثى را بر تقيّه وا مى دارندـ ، حاكى از اين عدم شناخت است ؛ ۳ چرا كه تا شرايط و اقوال فقهى و علمىِ زمان صدور حديثْ احراز نگردد ، و جوّ غالب عصر به دست نيايد ، حمل بر تقيّه ، نارواست .

1.مجلّه آينه پژوهش ، ش۵ ، ص۶۹ .

2.روزنامه جمهورى اسلامى ، ۴/۷/۱۳۷۰ ، ص۱۵ .

3.به عنوان نمونه ، بنگريد به : الحدائق الناضرة ، ج۱۳ ، ص۱۸۵ ؛ مستند العروة (كتاب النكاح) ، ج۲ ، ص۷۵ .


حديث پژوهي
176

احاديث ما ، شأن نزولى دارند و در محيطى صادر شده اند كه اقوال و نظريّات فقيهان بزرگ اهل سنّت ، حاكم بوده است . ناظر به اين فتاوا ، اهل بيت عليهم السلام سخن گفته اند . سخنان آنان ، يا در ردّ نظريّه اى است ويا در اثبات آن . بنابراين ، بايد جوّ مسئله
فقهيّه را به دست آورد ، تا فهميد مقصود از روايت چيست . ۱
شهيد سيد محمدباقر صدر ، يكى از آفت هاى اجتهاد در نصوص دينى را «تجريد الدّليل الشّرعي من ظروفه وشروطه» ياد كرده ۲ و آن را در دو قسمت ، توضيح داده است . در بخشى فرموده است :
اگر امرى در عهد تشريع جايز دانسته شد ، پژوهشگر بايد تمام آنچه را در اين تجويز مى توانسته دخالت داشته باشد ، منظور كند ؛ وگرنه ، تعميم حكم با منظور نكردن شرايط خارجى آن زمان ، امرى خطا خواهد بود . ۳
علاّمه سيّد جعفر مرتضى عاملى ، ضرورت آگاهى از تاريخ صدور حديث وفوايد آن را در مطالعات فقهى ، در گفتگويى ، چنين باز گفته است :
. . . شما از نقش تسلّط بر تاريخ ودانستن وقايع تاريخى در فهم احاديث ونصوص دينى ، غافل نباشيد . تمام حوادث ، در بستر تاريخى خود شكل مى گيرند . انسان با زمان ، رابطه متقابل تأثير وتأثر دارد . ۴
. . . بنابراين ، درك درست بسيارى از نصوص ، نيازمند آگاهى كامل از زمان ، مكان وشرايطى است كه در آنْ صادر شده است . محيط و عكس العمل آن را در مقابل نصوص صادره ، بايد بشناسيم . شناخت اين موارد ، ما را در فهم حدود ، قيود و درك اشارات و لطايف آن ، يارى مى كند . در كتاب «السّوق ، في ظلّ الدّولة الإسلاميّة» نگاهى چنين داشتيم . . . اين كتاب ، با حجم اندك خود ، مى تواند نمايانگر ميزان تأثير شناخت واقعيّات خارجى در شناخت طبيعت نصوص صادر شده و اهداف آن باشد ، و به خوبى مى رساند كه اين شناخت ، فضاى گسترده اى را

1.مجلّه حوزه ، ش۴۴ـ ۴۳ ، ص۱۴۵ .

2.اقتصادنا ، دار التعارف ، ص۴۰۴ .

3.همان ، ص۴۱۲ (با تلخيص) .

4.مجلّه آينه پژوهش ، ش۵ ، ص۶۴ .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 5853
صفحه از 462
پرینت  ارسال به