به طور عام ، ارتباط با خداى سبحان ، توجّه به معنويات و انس با فضاى آن ، دورى گزيدن از صفات ناپسند مغاير با ارزش هاى اخلاقى و عملى ، آراسته شدن به خصوصيّت پشتكار و درست انجام دادن كارها ، برخوردارى از ويژگى امانتدارى و درستكارى ، همگى عناصرى هستند كه همبستگى اجتماعى را در سازندگى اجتماع تقويت مى كنند و در ايجاد فضايى مناسب براى برقرارى امنيّت و آرامش و عدالت در جامعه سهم دارند ؛ و اين ها ، خود ، از شروط مهمّ توسعه و شكوفايى اقتصادى ، در همه صورت هاى آن ، هستند . ^۱
۲. تقدير و توسعه
خداوند روزى دهنده انسان و همه آفريدگان و جنبندگان در گسترده پهناور هستى است . اين همان حقيقتى است كه شواهد فصل اوّل از بخش سوم (اصول توسعه) كه به زودى خواهد آمد ، به آن گواهى مى دهند . هيچ جنبنده اى نيست مگر آن كه خداوند روزى اش را تقدير فرموده و به مقتضاى حكمت خويش و براى آزمودن انسان ، آن را گسترده يا تنگ گرفته است . پس نه آزمندىِ انسان حريص سبب مى شود كه بيش از روزىِ مقدّر حاصل شود و نه كراهت ورزيدن فردِ ناخوش دارنده آن را مى كاهد . و البتّه انسان مى تواند با رعايت تقواى خداوند و توكّل بر او ، از رهگذرِ سبب هاى غير طبيعى و به شكلى درنيافتنى و ندانستنى ؛ روزى يابد .
اكنون اين پرسش پيش مى آيد كه اعتقاد به چنين اصول و پايه هايى چه هدفى را دنبال مى كند ؛ و آيا اين باورها خاستگاه توسعه اند يا مانع و آفتِ آن به

پديده هاى فراوان از حيات افراد و امّت ها است كه با علّت ها و انگيزه هاى مادّى محض قابل تفسير نيستند .
ب. ارتباط آشكار ميان بخشى از ارزش ها و توسعه
در خور توجّه است كه ارتباط ميان اصول يا موانع معنوى با توسعه ، به نسبت همه اين اصول و موانع ، پيچيده به نظر نمى رسد ؛ بلكه ارتباط بخشى از اصول معنوى ، همچون زكات و خمس و صدقه و وقف و نذر ، با توسعه از مسائل آشكار است كه به توضيح نياز ندارد . ارتباط برخى از موانع ضدّ ارزشى ، همچون ستم و احتكار ، با عقب ماندگى اقتصادى ، نيز به همين وضوح است .
اين امور ، علاوه بر نقش مثبت يا منفى اى كه در زندگى معنوى انسان دارند ، بر نحوه توزيع ثروت تأثير مستقيم به جاى مى گذارند ؛ تا آن جا كه بررسى هاى تجربى در بسيارى از كشورهاى توسعه يافته نشان مى دهد كه در روزگار ما ، رعايت عدالت در توزيع ثروت تأثيرى مثبت بر رشد اقتصادى دارد . ^۱
ج. ارتباط غير مستقيم ميان برخى از ارزش ها و توسعه
جز آن چه تاكنون به آن اشاره شد ، برخى ديگر از ارزش هاى معنوى تأثيرى غير مستقيم و انكارنشدنى بر توسعه و شكوفايى اقتصادى دارند . در اين ميان ، تفاوتى نيست ميان آن چه كه تنها در چهارچوب تربيت روانى جاى دارد و آن چه كه تضمين كننده سلامت و تقويت جسم انسان است .