«احسان» كند ، گرچه فرد مقابلش بدو «بدى» كرده باشد .
آنچه انسان را از فرو غلتيدن در زشتى ها ، نكبت ها و بدى ها نگه مى دارد ، «حيا (شرم)» است و اين است محتواى كلام پيامبر خدا كه : «اگر شرم نمى ورزى و آزرم ندارى ، هر آنچه مى خواهى ، بكن» . ^۱ به راستى ، آن كه پرده حيا را مى دَرَد ، زشتى را به اوج مى رساند . فصل شانزدهم ، از «حيا» و جايگاه آن در حيات انسانى و پيوند آن با ايمان و ... سخن مى گويد و در پىِ آن ، موضوع «حِلم (بردبارى)» آمده است كه مهم ترين واكنش انسان در زمان سركشى نفس و چموشى هاى «نفس امّاره» است .
«دلْ رحمى» ، «مهروَرزى» و «مدارا» ، عناوينى است كه احاديث نبوى درباره آنها در فصل هاى بعدى عرضه شده اند و آن گاه ، سخن از «زُهد» است و ترغيب بدان ، و اهمّيت و بركات زهد ، با عناوينى چون : صلاح نفس ، وَرَع ، تحمّل دشوارى ها ، تقرّب إلى اللّه و ... . زمينه ها و عوامل زهد نيز در پايان فصل آمده است . «سخاوت» و حد و مرز آن و سخاوتمندترين انسان ها و آن گاه «شكر» و نقش آن در فزونى نعمت ها در فصل هاى بعدى آمده است .
در فصل بيست و سوم ، از «صبر (شكيبايى)» سخن به ميان آمده است و جايگاه آن ، پيوند آن با ايمان و پيروزى ، گونه هاى صبر ، نشانه هاى صابران و پيامدهاى آن .
«صدق (راستى)» و صادق ترين انسان ها ، موضوع بعدى مورد بحث است . فصل بيست و پنجم ، ويژه «صدقه» است با عناوين بسيار و موضوعات مختلف درباره ارزش و مرتبه صدقه ، پاداش آن ، حدّ و مرز حدود آن ، موارد و آثار آن و در نهايت ، آفات صدقه .
اهمّيت «سكوت» و آثار آن ، «حُسن ظن» در زندگى ، عفاف ورزيدن و جلوگيرى

پيامبر خدا ، كه خود اسوه اخلاق است ، اين حقيقت را بيان فرمود كه براى «تتميم اخلاق» ، فرمان بعثت يافته است . ^۱ بدين سان ، حكمت هاى آن بزرگوار در باب اخلاق ، حُسن خلق و... شنيدنى است .
فصل هفتم ، درباره «حُسن خُلق» است ، با عناوينى چون : تفسير حُسن خُلق ، بركات حُسن خُلق و اين كه حُسن خُلق ، باعث زينت دل هاست و در آخر ، زشتى ها و ضررهاى سوء خُلق ، بيان شده است .
در فصل هشتم، از«حق گرايى» و نقش آن در خودسازى سخن به ميان آمده است.
در فصل نهم ، احاديث نبوى مرتبط با «ادب (تربيت)» آمده است . ترغيب به ادب ، نيكوترين ادب ها ، عوامل شكل گيرى «ادب» ، آثار ادب ، چگونگى و روش هاى تأديب و به دنبال آن ، آفات تأديب آمده است .
در فصل دهم ، از «عدل» سخن رفته است و اين كه عادل كيست و عادل ترين كسان ، كيان اند . «مواسات» ، در فصل يازدهم پس از عدلْ آمده است با گونه هاى مختلف آن و آن گاه ، در فصل دوازدهم از «ايثار» سخن رفته است و ارج و عظمت آن و الگوهاى والاى ايثار ، يعنى اهل بيت عليهم السلام ، و آن گاه تفسير آيه نهم سوره حشر و تحليلى از وجوه مختلفى كه مفسّران ، ذيل اين آيه آورده اند و بررسى و نقد اسانيد وجوه مختلف در تفسير اين آيه .
موضوع «امانت» و جايگاه بلند آن در تعامل انسان ها و آثار امانت در زندگانى انسان ، موضوع فصل سيزدهم است و در فصل چهاردهم از «محاسبه» سخن رفته است ، با تأكيد بر اهمّيت «محاسبه نفس» . آن گاه در فصل پانزدهم «نيكى و نيكوكارى» مطرح شده است و جايگاه والاى احسان كردن به ديگران در زندگى ، و اين كه با احسان ، دل ها تسخير مى شود و گستره آن تا جايى است كه انسان بايد