آن در فصل يكم آمده و عوامل پيشتازى امّت از نگاه پيامبر صلى الله عليه و آله گزارش شده است . در فصل دوم ، احاديث نبوىِ نشانگر عوامل فروپاشى و هلاكت جامعه و امّت آمده كه خواندنى و تنبّه آفرين است ، مانند : دنيازدگى ، فسادگسترى ، تن زدن از نهى از منكر ، سبُك شمارى حقوق فرودستان ، فسادها و ناهنجارى هاى فرهنگى و نابه سامانى هاى اقتصادى و ... .
در فصل سوم ، نكات بسيار آموزنده اى درباره عبرت آموزى از تاريخ گذشتگان ارائه مى شود .
احاديث مرتبط با ويژگى هاى امّت اسلامى با عنوان هايى چون : «امّت رحمت شده» ، «امّت مبارك» و «بهترينِ امّت ها» در فصل چهارم آمده است و آن گاه ، در فصول بعدى چهارم تا هفتم درباره ويژگى هاى امّت محمّد صلى الله عليه و آله آمده كه آمران به معروف و ناهيان از منكرند ، عابدان شب و شيران روزند ، اعتدال ، شيوه آنان در گستره زندگى است و ... و اين كه چه خواهد شد اگر اين امّت آرمانى ، اين همه را نداشته باشند و بدانها آراسته نشوند ، معروف را از دستْ فرو گذارند و منكر را در صحنه زندگى بگسترانند و دم نزنند .
در فصل هشتم ، احاديث درباره آينده امّت محمّدى است كه تكان دهنده و تنبّه آفرين است . ويژگى هاى امّت محمّدى در قيامت ، در فصل نهم گزارش شده است و اين كه اين امّت ، با محتوا و درون مايه استوار و ارجمند (و نه با كژانديشى و كج رفتارى و ...) دوام مى يابد .
برترينِ امّت ها ، چگونه امّتى است و بدترينِ آنها چگونه ؟ پيامبر خدا ، در گفتارهايى حكيمانه و بيدارگر ، از آنچه گفته آمد ، چهره نمايى كرده است . در فصل دهم ، پس از آن كه رواياتى نشانگر سه گونه بودنِ امّت ها آمده است ، بهترينِ امّت ها معرّفى شده است : امّتى كه مردمانش حاملان قرآن ، داعيان إلى اللّه ، عفت مدارانِ

جايگاه اهل بيت عليهم السلام در فصل دوازدهم آمده است ، از جمله ، مانند كردن آن بزرگواران به «كشتى نوح» ، «ستارگان آسمان» ، «خانه خداوند» و ... .
در فصل سيزدهم ، از «ويژگى هاى اهل بيت عليهم السلام » سخن رفته است و از جمله طهارت آنها و نزول آيه تطهير درباره آنها و احتجاج به اين جايگاه و فضيلت . در ادامه ، ديگر ويژگى هاى ارجمند ، هيجانبار ، والا و فخرآفرين آنان ، همچون «همتاى قرآن» بودن ، «برترينِ خلق» بودن ، «اهل ذكر» بودن ، «ابواب خداوند» بودن ، «معدن رسالت» بودن و ... و در نهايت ، اين حقيقت كه : بر گستره زمين ، هيچ كس را نشايد كه كسى را بدانها مانند كند .
فصل چهاردهم ، درباره ويژگى هاى علمى اهل بيت عليهم السلام است و در فصل پانزدهم ، از حقوق آن عزيزان كه بر عهده امّت است ، چونان : مودّت آنان ، تمسّك بدانان ، اقتدا به آنها ، ياد كردن از آنها و... سخن رفته است .
احاديث مرتبط با «محبّت اهل بيت عليهم السلام » در فصل شانزدهم آمده است : فضيلت مهر ورزيدن به اهل بيت ، ويژگى دوست داشتن آن بزرگواران (و از جمله اين كه اين دوستى ، شرط توحيد و نشانه ايمان است) ، ضرورت تربيت فرزندان با دوستى آنان ، و نشانه ها و آثار دوستى اهل بيت عليهم السلام . آن گاه در فصل هفدهم ، سخن از كين ورزى به اهل بيت عليهم السلام و دشمنى با آنان آمده است و نسبت به اين خصلت بسيار زشت ، هشدار داده شده و آثار آن در ادامه اين فصل ، آمده است . ستم كردن بر اهل بيت عليهم السلام و چگونگى آن و هشدار درباره اين كه امّت ، هرگز چنين شيوه اى را پيشه نكنند ، در فصل هجدهم آمده است و سپس از دولت اهل بيت عليهم السلام سخن رفته است و در نهايت ، چگونگى غلو درباره آنان و هشدار دادن نسبت به غلو . اين بخش با گزارش احاديث نشانگر جايگاه پيروان اهل بيت عليهم السلام در قيامت ، پايان مى پذيرد .

باب دوم : عوامل پيشرفت و انحطاط امّت

باب دوم اين بخش ، در دوازده فصل ، به «امّت» پرداخته است و مسائل مرتبط با