امّاره و شهوت را بميراند ۱ و با پرورش سپاهيان خرد ، به مقصد اعلاى انسانيت برسد و خليفه خداوند متعال شود ، و نيز مى تواند با پيروى از نيروى نادانى و پرورش سپاهيان آن ، به اسفل السافلين ، سقوط كند . ۲
دو نكته قابل توجّه
با عنايت به اين شرح ، دو نكته مهم و قابل توجّه روشن مى گردد :
۱ . خطرناك ترين جهل
هر چند اسلام با جهلِ مذموم ، بويژه با مفهوم سوم آن ، به شدّت مبارزه مى كند ، ليكن خطرناك ترين جهل از منظر اين مكتب ، جهل به مفهوم چهارم است ؛ يعنى انتخاب راهى كه نيروى نادانى ، انسان را بِدان دعوت مى كند و پيروى از آن ؛ زيرا اگر انسان ، راهى را كه خرد براى او ترسيم كرده ، انتخاب كند ، بى ترديد ، علم و حكمت و ساير سپاهيان خرد ، او را به مبدأ و مقصد انسانيت و راه وصول به آن و نيز همه معارف مفيد و سازنده ، هدايت خواهند كرد و او به ميزان استعداد و تلاش خود ، به فلسفه آفرينش خويش خواهد رسيد .
امّا اگر انسان ، از روى نادانى ، راهى را انتخاب كرد ، سپاهيان نادانى ، راه شناخت معارف سازنده و حقايق والاى انسانى و رسيدن به مقصد اعلاى انسانيت را بر او مسدود مى نمايند و در اين حال ، اگر كسى بزرگ ترين دانشمند روى زمين هم بشود ، دانش او براى هدايتش سودى نمى بخشد و بيمارى نادانى ، او را از پاى در
