اين احساس و الهام ، اساسى ترين بخش هديه معرفتى خداوند متعال به انسان است . در متون اسلامى ، مبدأ اين شعور مرموز كه احساس ارزش هاى اخلاقى را در انسان به وجود مى آورد ، «عقل» ناميده مى شود . از اين رو ، همه ارزش هاى اخلاقى ، جنود عقل ، ۱ و همه ضدّ ارزش ها ، جنود جهل شمرده مى شوند .
توجّه به يك نكته
در برخى از كتب فلسفى ، درباره تفسير «عقل» ، سخنى به امام على عليه السلام نسبت داده شده كه منطبق با يكى از معانى «عقل» در فلسفه است . متن سخن ، اين است :
العَقلُ جَوهرٌ دَرّاكٌ، مُحيطٌ بِالأَشياءِ مِن جَميعِ جِهاتِها، عارِفٌ بِالشَّى ءِ قَبلَ كَونِهِ فَهُوَ عِلَّةُ المَوجوداتِ و نِهايَةُ المَطالِبِ . ۲ خرد، گوهرى درك كننده است كه بر حقايق از همه جهت، احاطه دارد و اشيا را قبل از آفرينش مى شناسد . اين گوهر، علّت موجودات و پايان خواسته هاست .
گفتنى است كه با همه تفحّصى كه در منابع حديثى در اين زمينه انجام گرفت ، مصدرى براى آن ، يافت نشد .
ب ـ كاربردهاى «عقل» به عنوان نتيجه ادراكات انسان
۱ . شناخت حقايق
در متون اسلامى ، واژه «عقل» ، علاوه بر استعمال در مبدأ ادراكات ، در مُدرَكات عقلى و شناخت حقايق مربوط به مبدأ و معاد نيز به كار مى رود .
