پژوهشى درباره معناى «عقل» و «جهل»

انديشه و تعقّل ، اصلى ترين تكيه گاه هاى اسلام در عقايد ، اخلاق و اعمال اند . از نظر اين آيين آسمانى ، انسان حق ندارد آنچه را كه خردْ نادرست مى داند ، باور كند و به صفاتى كه خردْ ناپسند مى داند ، متّصف شود و كارهايى را كه خردْ ناشايست مى داند ، انجام دهد .
از اين رو ، در فرهنگ قرآن و احاديث پيامبر خدا و اهل بيت آن بزرگوار ، واژه هايى كه مردم را به تعقّل و انديشه دعوت مى كنند (مانند : تفكّر ، تذكّر ، تدبّر ، تعقّل ، تعلّم ، تفقّه ، ذكر ، لُبّ و نُهى) ، به عنوان محور و اساس سخن آنان با مردم و بيش از هر چيز ديگر ، مورد توجه و تأكيدند .
در قرآن كريم ، مشتقّات «علم» ۷۷۹ بار ، «عقل» ۴۹ بار ، «فقه» ۲۰ بار ، «فكر» ۱۸ بار ، «ذكر» ۲۷۴ بار ، «تدبّر» ۴ بار و «لُبّ» ۱۶ بار آمده است .
از نظر اسلام ، خرد ، اصل انسان ، معيار ارزش و درجات كمال او ، ملاك ارزيابى اعمال ، ميزان جزا و حجّت باطنى خداوند متعال است . ^۱ خرد ، از بهترين هديه هاى الهى به انسان ، نخستين پايگاه اسلام ، اساسى ترين پايه زندگى و زيباترين زيور انسان است . خرد ، گران بهاترين ثروت ، بهترين دوست و راهنما ، و اصلى ترين تكيه گاه اهل ايمان است .