239
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم

«ظهور پس از خفا» و «پيدايش رأى جديد» ، به كار مى رود . فيروزآبادى ، جوهرى و ابن فارس ، به ترتيب مى نويسند :
بدا ، بدواً و بُدُوّاً ، يعنى: هويدا شد . و در كار ، براى او ، بدا حاصل شد ، يعنى: در آن ، برايش نظرى تازه پيدا شد . ۱
براى او در اين كار ، بدايى محدود حاصل شد ، يعنى: برايش نظرى تازه پيدا شد . ۲
مى گويى: برايم در اين كار ، بدايى حاصل شد ، يعنى: نظرم درباره آن ، عوض شد . ۳
معناى دوم بَدا (پيدايش رأى جديد) ، خود ، دو صورت دارد : پيدايش رأيى بر خلاف رأى قبلى (تغيير در رأى) ، و پيدايش رأيى بدون سابقه قبلى. ۴
بدين سان ، «بداء» در لغت عرب ، در سه مورد به كار مى رود :
۱ . آشكار شدن چيزى پس از مخفى بودنش
۲ . پيدايش رأيى بر خلاف رأى قبلى (تغيير رأى)
۳ . پيدايش رأيى بدون سابقه قبلى .
حال بايد ديد كه بَدا در قرآن و احاديث ، به كدام معنا در مورد خداى متعال به كار رفته است .

بَدا ، در قرآن و احاديث

بسيارى از كسانى كه در مورد بَدا نظر داده اند و يا آن را انكار كرده اند ، بر اين گمان بوده اند كه بَدا با معناى نخست آن ، در مورد خدا به كار رفته است . در نتيجه ، به توجيه يا ردّ آن در مورد خداوند پرداخته اند ؛ امّا بايد توجّه داشت كه در قرآن و

1.القاموس المحيط: ج ۴ ص ۳۰۲ .

2.الصحاح: ج ۶ ص ۲۲۷۸ .

3.معجم مقاييس اللغة: ج ۱ ص ۲۱۲ .

4.در اين صورتِ دوم ، «بَدا» با «بَدَأَ» ، هم معنا هستند .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم
238

پژوهشى درباره بَدا

بَدا ، يكى از آموزه هاى مهمّ اسلامى است و عقيده به آن ، نقش مؤثّرى در خداشناسى، پيامبرشناسى، امام شناسى و انسان شناسى دارد . از آن جا كه آيات قرآن كريم و احاديث نقل شده در كتاب هاى شيعه و اهل سنّت ، به روشنى بر بَدا دلالت دارند ، همه فِرَق و مذاهب اسلامى ، عملاً مفهوم بَدا را پذيرفته اند. البتّه برخى، از آن رو كه معناى بَدا را به درستى درك نكرده اند و پنداشته اند كه بَدا با علم ذاتى و ازلى خدا در تعارض است ، به انكار آن پرداخته اند .
اين ، در حالى است كه در عمل ، همه فِرَق مسلمان ، دست به دعا برمى دارند و نه تنها نيازهاى خويش ، بلكه تغيير سرنوشت خود را از خدا مى خواهند ، و اين ، چيزى جز اعتقاد عملى به مفهوم «بَدا» نيست ؛ چرا كه جز با اعتقاد به امكان تغيير وضعيّت موجود ـ يعنى همان «بَدا» ـ نمى توان آن را از خدا درخواست كرد .
در اين پژوهش ، «بَدا» پس از بررسى مفهومى ، از ديدگاه قرآن و احاديث و عقل ، بررسى خواهد شد . سپس پاسخ ايرادهاى منكِرانِ آن مى آيد و در پايان ، حكمت آن بيان مى شود .

بَدا، در لغت

واژه «بَداء» از ريشه «بدو» ، به معناى «ظهور» است . ظهور ، خود در دو معناى :

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سوّم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6872
صفحه از 643
پرینت  ارسال به