۳ . اختلاف در متن احاديث
متن حديث جابر بن سَمُره به گونه هاى مختلفى گزارش شده است . در بيشتر روايات «إثنا عشر خليفة (دوازده خليفه)» آمده است ، در صحيح البخارى «إثنا عشر أميرا (دوازده امير)» و در گزارش هاى ديگر «إثنا عشر إماما (دوازده امام)» ، «إثنا عشر ملكا (دوازده پادشاه)» و «إثنا عشر قيّما (دوازده سرپرست)» آمده است و مطابق برخى از نقل ها ، متن حديث با عبارت «لا يَزالُ أَمرُ النَّاسِ ماضيا ما وَلِيَهُم اثنا عَشَرَ رَجُلاً ؛ ۱ همواره امور مردم انجام مى شود ، مادام كه دوازده مرد ، سرپرست آنها باشند» ، گزارش شده است .
همه اين گزارش ها نشان دهنده آن است كه پيامبر خدا ، در پى معرّفى جانشينان خود و رهبران آينده جهان اسلام بوده و راوى يا راويان حديث ، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله را نقل به معنا كرده اند .
نكته قابل توجّه ، اين كه پس از معرّفى دوازده نفر به عنوان جانشينان پس از پيامبر صلى الله عليه و آله توسّط ايشان ، همهمه و هياهو ، مجلس را فرا گرفت ، ۲ به گونه اى كه جابر بن سَمُره تصريح مى كند كه سخن پايانى پيامبر صلى الله عليه و آله را نشنيده است ۳ و از پدر يا عموى خود مى پرسد كه : ايشان چه گفت ؟ و او پاسخ مى دهد كه ايشان فرمود : «كلّهم من قريش ؛ ۴ همه آنها از قريش اند» يا «كلّهم من بنى هاشم ؛ ۵ همه آنها از بنى هاشم اند» .
اين ، نشان مى دهد كه فضاى سياسى براى اعلان رهبران آينده جهان اسلام ، مناسب نبوده است ، چنان كه جمله «وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ؛ ۶ خداوند ، تو را از آسيب مردمان ، حفظ مى كند» ، در جريان غدير ، اشاره به همين واقعيت است . نيز هنگامى كه پيامبر خدا در بيمارى منجر به وفاتش مى خواست به صورت مكتوب ، مشكل رهبرى آينده جهان اسلام را حل كند ، با كارشكنى و همهمه و غوغا رو به رو شد و در نتيجه ، تصريح به اين امر ، براى ايشان ميسّر نشد . ۷
1. صحيح مسلم : ج ۳ ص ۱۴۵۲ ح ۶ ؛ الخصال : ص ۴۷۳ ح ۲۷ ، بحار الأنوار : ج ۳۶ ص ۲۳۹ ح ۳۵ .
2. مسند ابن حنبل : ج ۷ ص ۴۲۹ ح ۲۰۹۹۱ .
3. مسند ابن حنبل : ج ۷ ص ۴۲۹ ح ۲۰۹۹۱ .
4. مسند ابن حنبل : ج ۷ ص ۴۲۹ ح ۲۰۹۹۱ .
5. . ينابيع المودّة : ج۲ ص۳۱۶ ح۹۰۸ .
6. . مائده : آيه ۶۷ .
7. . ر . ك : صحيح البخارى : ج ۱ ص۵۴ ح۱۱۴ و ج ۴ ص ۱۶۱۲ ح ۴۱۶۸ و ۴۱۶۹ و ج ۶ ص ۲۶۸۰ ح ۶۹۳۲ ، مسند ابن حنبل : ج ۱ ص ۶۹۵ ح ۲۹۹۲ ، الطبقات الكبرى : ج ۲ ص ۲۴۴ .
