1.يعنى: مثل مادر به فرزندش ، به شما مهربان است. مراد ، اين است كه از زمين ، آفريده شده ايد و وسايل معاش شما نيز در زمين نهاده شده است ، و پس از مردن ، آرامگاه شماست (النهاية : ج ۱ ص ۱۱۶). در بحار الأنوار (ج ۶۰ ص ۹۴) آمده است : مراد از مسح كردن ، تيمّم كردن است. به قولى ، مراد اين است كه پيشانى هايتان را مستقيما بر خاك نهيد و چيزى حايل نباشد. احتمال هم دارد كه مراد ، اين باشد كه روى زمين و خاك بخوابيد و بر روى زمين غذا بخوريد ، بى آن كه سفره اى و بسترى پهن كنيد .

1.شُعب الإيمان : ج ۳ ص ۴۳۲ ح ۳۹۸۴ عن ابن عبّاس وراجع كتاب من لا يحضره الفقيه : ج ۲ ص ۲۴۱ ح ۲۲۹۶ و ۲۲۹۷ .

2.البقرة : ۳۰ .

3.تفسير الطبري : ج ۱ الجزء ۱ ص ۱۹۹ عن ابن سابط .

4.أي مشفقة عليكم كالوالدة البرّة بأولادها ، والمراد أنّ منها خلقكم وفيها معاشكم وإليها بعد الموت كفاتكم (النهاية : ج ۱ ص ۱۱۶ «برر») .

5.النوادر للراوندي : ص ۱۰۴ ح ۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، بحارالأنوار : ج ۶۰ ص ۹۴ ح ۲۸ .

6.التحفُّظ : الاحتراز . وفي الصحاح : التحفُّظ : التيقُّظ وقِلّة الغفلة (تاج العروس : ج ۱۰ ص ۴۶۸ «حفظ») .

7.المعجم الكبير : ج ۵ ص ۶۵ ح ۴۵۹۶ عن ربيعة الجرشي ؛ بحارالأنوار : ج ۷ ص ۹۷ .