را صحيح دانسته است . ^۱
د ـ حاكم نيشابورى ، گزارش زيد بن ارقم درباره خطبه پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير خُم را صحيح دانسته ^۲ و ذهبى نيز اين سخن را تأييد كرده است . ابن كثير ، صحّت اين حديث را به نقل از استاد خود ، ذهبى ، گزارش كرده است . ^۳
ه ـ هيثمى ، روايت زيد بن ثابت را معتبر دانسته و گفته است :
«إسناده جيّد (سند آن خوب است)» ^۴ و «رواه الطبرانى في الكبير و رجاله ثقات (طبرانى، آن را در المعجم الكبير نقل كرده است و رجال آن ، ثقه هستند)» . ^۵
سيوطى و آلبانى نيز آن را صحيح شمرده اند . ^۶
و ـ ابن حَجَر ، نقل امام على عليه السلام را صحيح دانسته است . ^۷ بوصيرى نيز آن را صحيح شمرده است . ^۸

چهار . موارد صدور حديث ثقلين

نقش سرنوشت ساز اهل بيت عليهم السلام در كنار قرآن و ضرورت مرجعيّت علمى و سياسى آنان براى امّت اسلامى ، ايجاب مى كرد كه پيامبر خدا در ماه هاى آخر عمر پربركت خود ، از هر فرصتى براى تبيين جايگاه آنان استفاده كند و در مناسبت هاى مختلف ،

۱۶ . مطّلب بن عبد اللّه بن حنطب
۱۷ . يحيى بن جَعده .

د ـ راويان حديث ثقلين از قرن دوم تا قرن چهاردهم

پس از صحابه و تابعين ، بسيارى از علما و ائمّه حديث و بزرگان اهل سنّت قرن دوم تا قرن چهاردهم هجرى ، اين حديث را در آثار خود آورده اند . در برخى از كتاب هايى كه بدين موضوع پرداخته اند ، نام بيش از سيصد تن از آنان آمده است . ^۱

سه . صحّت و صدور حديث ثقلين

تأمّل در تواتر «معنوى» و بلكه «لفظىِ» حديث ثقلين و كثرت راويان آن در همه طبقات از يك سو ، و ناهمگونى گروه هاى فكرى و سياسى گزارش كننده اين حديث از سوى ديگر ، هر گونه ترديد در صدور آن را برطرف مى سازد و پژوهشگر را از ارزيابى سند ، بى نياز مى كند . با اين وصف ، بررسى موردىِ اسناد حديث ثقلين نيز صحّت و اعتبار بسيارى از آنها را نشان مى دهد . موارد زير ، از بررسى موردىِ اسناد ، به دست آمده اند :
الف ـ متن صحيح مسلم به نقل از زيد بن ارقم ، صحيح و مورد قبول اهل سنّت است .
ب ـ روايت سنن الترمذى به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى را ، ناصر الدين آلبانى صحيح شمرده است . ^۲
ج ـ ناصر الدين آلبانى ، روايت ترمذى به نقل از زيد بن ارقم و ابو سعيد خُدرى