همانا نماز ، از زشتكارى و ناپسندى باز مى دارد ، و هر آينه ، ذكر خدا ، بزرگ تر است» .
نيز همين پيوند است كه سعادت و كاميابىِ دنيا و آخرت را به همراه دارد :
« مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ . ^۱ هر كس پاداش دنيا را مى خواهد ، [ بداند كه ] پاداش دنيا و آخرت، نزد خداست» .

سه . شهادت سوم در اذان و اقامه

مقصود از شهادت سوم ، شهادت بر ولايت امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام (پس از شهادت بر يگانگى خداوند و رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ) در اذان و اقامه است .
چنان كه پيش از اين ملاحظه شد ، در احاديثى كه از اهل بيت عليهم السلام در تبيين بندهاى اذان به ما رسيده است ، شهادت سوم وجود ندارد . از اين رو ، شيخ المحدّثين ، صدوق (م ۳۸۱ ق) ، پس از اشاره به روايت ابو بكر حَضرَمى و كُلَيب اسدى در كتاب من لايحضره الفقيه ، در تبيين بندهاى اذان مى گويد :
مصنّف اين كتاب مى گويد : اذان صحيح ، همين است . نه چيزى به آن افزوده و نه چيزى از آن كاسته مى شود ؛ امّا مفوّضه ^۲ ـ كه خدايشان لعنت كند ـ اخبارى ساخته اند و به موجب آنها، دو بار جمله «محمّد و آل محمّد خير البريّة» را به اذان افزوده اند . نيز در پاره اى از رواياتشان آورده اند كه پس از «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه » ، دو بار بايد گفت : «أشهد أنّ عليّا ولىّ اللّه » . بعضى از آنان هم به جاى آن ، اين جمله را روايت كرده اند: «أشهد أنّ عليّا أمير المؤمنين حقّا» كه دو بار بايد گفته

پيامبر صلى الله عليه و آله صحيح نيست ، اگر اعتقاد به اين كه نماز ، بهترين كار است ، موجب سستى در جهاد مى شد ، شارع حكيم ، آن را جزء اذان و اقامه قرار نمى داد ، ضمن آن كه تجربه عصر نبوى نيز اين استدلال را نقض مى كند .
جالب توجّه است كه طبق برخى از روايات ، روزى ، پيامبر صلى الله عليه و آله درباره ارزش ياد خدا و نقش آن در تكامل انسان و پيشگيرى از انواع نابه سامانى هاى دنيوى و اخروى فرمود :
هيچ عملى در نزد خداى متعال ، محبوب تر از ياد خدا نيست و براى رهايى بنده از هر بدى در دنيا و آخرت نيز ، عملى سودمندتر از آن نيست.
يكى از اصحاب ايشان (شايد شخصِ عمر) كه اين سخن بر او گران آمد ، گفت : آيا جنگيدن در راه خدا ، بهترين كار نيست؟
پيامبر صلى الله عليه و آله در پاسخ فرمود :
اگر [ به خاطر ] ياد خدا نبود ، دستور جنگ نيز داده نمى شد . ^۱
اين حديث به روشنى نشان مى دهد كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله نيز ، «خير العمل» بودن نماز ، براى برخى از صحابه مورد اشكال بوده است . نماز ، از آن جهت بهترينِ كارهاست كه كامل ترين مصداق ياد خداست ، چنان كه در قرآن تصريح شده است :
« وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِكْرِى . ^۲ و نماز را براى يادآورىِ من به پا دار» .
پيامبر گرامى اسلام ، در پاسخ به اين ايراد ، تأكيد مى فرمايد كه «ياد خدا» از «جهاد» ، ارزشمندتر است ؛ زيرا فلسفه جهاد ، ياد خدا و پيوند با اوست . آرى . اين پيوند است كه جلوى انواع فسادهاى فردى و اجتماعى را مى گيرد ، چنان كه خداوند متعال مى فرمايد :
« إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ . ^۳