گفتم : اى پيامبر خدا! شيوه اذان گفتن را به من بياموز .
پيامبر صلى الله عليه و آله دستى بر جلوى سرم كشيد و فرمود : «مى گويى : ... حىَّ على الفلاح. و اگر نماز صبح بود ، مى گويى : الصلاة خير من النوم ، اللّه أكبر...» . ^۱
گفتنى است كه سند اين روايت ، صحيح نيست . ^۲
روايات ديگرى نيز در التاريخ الكبير بخارى ، ^۳ المعجم الكبير طَبَرانى ، ^۴ المعجم الأوسط ، ^۵ سنن الترمذى ^۶ و سنن ابن ماجة ^۷ بر اين معنا دلالت دارند ؛ امّا هيچ يك از آنها از نظر سند ، صحيح نيستند .
دسته دوم ، رواياتى كه بر اين مطلب دلالت دارند كه بند ياد شده ، به پيشنهاد بلال و تأييد پيامبر اسلام ، به اذان افزوده شده است ، مانند آنچه در المعجم الأوسط از محمّد بن ابراهيم ، از پدرش ، از جدّش ، از عمرو بن صالح ثقفى ، از صالح بن ابى اخضر ، از عروه ، از عايشه نقل شده كه :
بلال نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد كه ايشان را براى نماز صبح خبر كند . ديد كه پيامبر صلى الله عليه و آله خواب است . گفت : «الصلاة خير من النوم» و اين جمله، در اذان پذيرفته شد . ^۸
روايات ديگرى نيز در سنن ابن ماجة ، ^۹ مسند ابن حنبل ، ^۱۰ سنن الدارِمى ^۱۱ و

پژوهشى درباره بندهاى اذان

اذان چند بند دارد ؟ آيا جمله «الصلاةُ خيرٌ من النوم» كه در اذان صبح در ميان اهل سنّت مرسوم است ، و نيز جمله «حىَّ على خير العمل» و شهادت سوم «أشهد أنّ عليّا ولىّ اللّه » كه در اذان و اقامه پيروان اهل بيت عليهم السلام گفته مى شود ، از ابتدا جزء اذان بوده يا به تدريج بر آن افزوده شده است ؟
پاسخگويى به اين پرسش ها، نيازمند بحث در چند محور است :

يك . «الصلاةُ خيرٌ مِن النَّوم» در اذان صبح

آنچه درباره جمله «الصلاة خيرٌ من النوم» ^۱ مطرح مى شود ، اين است كه آيا اين بند ، در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله نيز جزء اذان صبح بوده ، يا پس از ايشان بِدان افزوده شده است ؟
آنچه را در منابع حديثىِ اهل سنّت در پاسخ اين سؤال آمده است ، به سه دسته مى توان تقسيم كرد :
دسته اوّل ، رواياتى كه اين بند را به تعليم پيامبر صلى الله عليه و آله مستند كرده اند ، مانند آنچه در سنن أبى داوود ، از حارث بن عبيد ، از محمّد بن عبد الملك بن ابى محذوره ، از پدرش ، از جدّش نقل شده است كه :
گفتم : اى پيامبر خدا ! شيوه اذان گفتن را به من بياموز.