از اين رو ، شستن يك بار يا دو بار در وضو ، مورد اتّفاق همه بجز شخص عثمان است .
اين اتّفاق ، در برخى جزئيات ديگر وضو ، يعنى مسح مقدارى از سر يا تمام سر ، شستن «مَرافق» در «غَسل يَدَين» و جهت شستن از پايين به بالا يا به عكس نيز صادق است ، هر چند در برخى ديگر ، مانند غَسل يا مسح «رِجلَين» و مفهوم «كعب» در رِجلين ، جريان نمى يابد .

اشكال و پاسخ

اگر گفته شود كه غايت آيه وضو و هدف از طهارت ، پاكيزگى است و از اين رو ، هر چه تعداد غَسل ها و مسح ها بيشتر باشد ، مناسب تر است ، در پاسخ مى گوييم كه وضو ، عبادت است و از افعال توقيفى است و مصالح ديگر (مانند : سهولت ، مقدور بودن براى عموم و صرفه جويى) را نيز بايد در آن ، لحاظ كرد . از اين رو ، مى توان با اشاره به احاديث «إنّ اللّه يحبّ أن تؤتى رُخَصه ؛ ^۱ خداوند ، دوست دارد كه مُجازهايش هم انجام شوند» ، تعدّد در وضو را گونه اى سختگيرى در دين و مطابق با اعتقاد كسانى دانست كه تمتّع در حج ، كاستن از نماز در سفر و برداشتن حكم روزه از مسافر را نمى توانستند بپذيرند . ^۲

گزارش ها هيچ اختلاف و تعارض درونى اى با هم ندارند و با روايت دوم وضو ، يعنى وضوى بسيارى از اصحاب ، هماهنگ است و با آيه وضو نيز كاملاً همسو و موافق است . ^۱
در پايان مى گوييم كه گذشته از آگاهى بيشتر اهل بيت عليهم السلام نسبت به وضوى پيامبر صلى الله عليه و آله ، طريق احتياط ، اخذ قول اهل بيت عليهم السلام است ؛ زيرا هيچ يك از صحابيان ، راويان و فقيهان ، وضوى «مَرّةً مَرّةً ؛ يك بار يك بار» ^۲ را نادرست نمى شمرند و به فحواى روايت منقول از عثمان و منسوب به پيامبر صلى الله عليه و آله كه مى گويد : «فمن زاد على هذا أو نقص فقد أساء و ظلم ؛ هر كس بر آن ، چيزى بيفزايد يا كم كند، بد كرده و ستم نموده است» ^۳ نيز فتوا نداده اند ؛ بلكه شستن بيش از يك بار را افضل مى دانند . از سوى ديگر ، روايات نقل شده از اهل بيت عليهم السلام ، بيش از دو بار شستن ، موجب باطل شدن وضو دانسته شده و آمده است :
مَن زادَ عَلى مَرَّتَينِ لَم يُؤجَر . ^۴ هر كس بيش از دوبار بشويد، مأجور نيست.