1. سنن ابن ماجة : ج ۱ ص ۵۵۶ ح ۱۷۴۹ .

2. البقرة : ۱۸۳.

3. در تفسير الميزان (ج ۲ ، ص ۸) آمده است : «بت پرستان ، وقتى جرم و گناهى مرتكب مى شدند ، براى راضى ساختن خدايانشان يا فرو نشاندن خشم آنها روزه مى گرفتند ، و نيز آن گاه كه برآمدن حاجتى را خواستار بودند . اين شيوه ، نوعى معامله و مبادله بود كه نياز معبود را بر مى آورْد تا نياز بنده را برآورَد ، يا رضايت او را به دست مى آورْد تا او هم رضاى بنده اش را به دست آورَد . خداوند، بزرگوارتر از آن است كه درباره او فقر، نياز، تأثّر و يا آزارى تصوّر شود و او از هر كاستى اى ، به دور است . پس ، هر عبادتى ، هر اثرى داشته باشد ، به بنده برمى گردد ، نه به خداى متعال . گناهان نيز چنين اند . خداوند فرموده است : «اگر نيكى كنيد ، به خودتان نيكى كرده ايد و اگر بدى كنيد ، به خودتان بدى كرده ايد» (اسراء ، آيه ۷) . قرآن كريم ، در آموزش هاى خود ، به همين نكته اشاره دارد و آثار طاعت ها و نافرمانى ها را به انسان باز مى گرداند ؛ انسانى كه جز نياز ، چيزى نيست . خداوند فرموده است : «اى مردم! شما نيازمندان به خداييد و خداوند ، بى نياز است» (فاطر ، آيه ۱۵) . نيز درباره روزه اشاره مى كند كه : «باشد كه پروا كنيد» . و اين اميد است در سايه روزه ، تقوا به دست آيد ، جاى شك نيست ؛ چرا كه هر انسانى با فطرت خويش در مى يابد كه براى كسى كه خواستار پيوند با دنياى پاكى و والايى و رسيدن به درجه كمال و معنويّت است ، نخستين كار ، دورى جستن از ارضاى بى حدّ و مرز لذّت هاى جسمانى ، پرهيز از زياده روى در شهوات بدن ، و وارستگى از تعلّقات به زمين است و در يك كلمه ، پرهيز از آنچه او را از پرداختن به پروردگار ، دور مى كند . اين ، تقوايى است كه با روزه گرفتن و چشم پوشى از شهوات به دست مى آيد . نزديك تر از اين و مناسب تر از اين براى عموم مردم ، چه از اهل دنيا باشد و چه از اهل آخرت ، آن است كه از خواستنى هاى حلال (مثل : خوردن ، نوشيدن و آميزش) كه مورد ابتلاى همگان است ، پرهيز كند تا برايش ورزيدگى جهت پرهيز نمودن و دورى جستن از حرام ها فراهم آيد و بدين گونه ، اراده خود را براى دورى جستن از گناهان و تقرّب به خدا ، تربيت كند . هر كه در خواستنى هاى حلال و مباح ، دعوت خداوند را پاسخ دهد و شنوا و فرمان بُردار باشد ، يقينا درباره حرام ها و نافرمان بردارى ها ، شنواتر و فرمان بردارتر خواهد بود» .

4. صحيح البخاري : ج ۲ ص ۶۷۰ ح ۱۷۹۵ وص ۶۷۳ ح ۱۸۰۵ وج ۶ ص ۲۷۲۳ ح ۷۰۵۴ كلّها عن أبي هريرة ، تهذيب الأحكام : ج ۲ ص ۲۴۲ ح ۹۵۸ عن سليمان بن خالد عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله .

5. الكافي : ج ۲ ص ۱۹ ح ۵ وج ۴ ص ۶۲ ح ۱ كلاهما عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحارالأنوار : ج ۶۸ ص ۳۳۳ ح ۱۰ ؛ سنن الترمذي : ج ۳ ص ۱۳۶ ح ۷۶۴ عن أبي هريرة .