۲ . اديان الهى و برائت از مشركان

ابراهيم خليل عليه السلام نخستين پيامبرى بود كه با صراحت، مسئله برائت از شرك و مشركان را اعلام كرد . از اين رو، قرآن ، مسلمانان را به تأسّى از آن بزرگوار مى خواند:
«قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِى إِبْرَ هِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُو إِذْ قَالُواْ لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَءَ ؤُاْ مِنكُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ ... . ^۱
همانا براى شما، در [پيروى از] ابراهيم و همراهان او سرمشقى نيكوست ، آن گاه كه به قوم خود گفتند: «ما از شما و از آنچه به جاى خدا مى پرستيد، بيزاريم...»» .
و امّت اسلام ، در اعلان برائت از مشركان، به آن اُسوه تاريخ پيامبران ، اقتدا كرده است . افزون بر اين، با نگرشى دقيق در قرآن كريم، به روشنى در مى يابيم كه برائت از مشركان، يكى از دو رُكن اصلىِ توحيد است و همه پيامبران الهى ، موظّف بودند كه در كنار دعوت مردم به پرستش خداوند ، آنها را به دورى از قدرت هاى طاغوتى و بيزارى از مطلقِ شرك و مشرك ، دعوت نمايند:
«وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَ اجْتَنِبُواْ الطَّـغُوتَ . ^۲
و به تحقيق، در هر امّتى پيام آورى بر انگيختيم كه [به آنها بگويد]: «خداوند را پرستش كنيد و از طاغوت ، دورى گزينيد»» .
طاغوت، تنها بت هاى ساخته و پرداخته عصر جاهليت نيست؛ بلكه روشن ترين مصاديق آن، همه قدرت هاى شرك آميزى هستند كه جامعه را به سوى مقصدى جز مقصد پيامبران الهى، دعوت مى كنند. امام صادق عليه السلام در اين باره و در توضيح كلمه «طاغوت» در آيه ۱۷ از سوره زمر، مى فرمايد :
مَن أطاعَ جَبّارا فَقَد عَبَدَهُ . ^۳
هر كه از جبّارى فرمان بَرَد، او را پرستيده است.
نكته مهم تر ، شناخت توطئه اى پيچيده است كه در تاريخ اسلام ، براى پنهان كردن روشن ترين مصاديق طاغوت و شرك و مشرك ، رُخ داد تا جوامع اسلامى، از اين ناحيه احساس خطر نكنند و برائت از مشركان، به برائت از بت هاى عصر جاهليت اُولى منحصر گردد . امام صادق عليه السلام در عصر خود، از اين توطئه خطرناك ، پرده برداشته و با صراحتْ اعلام فرموده است :
إنّ بنى اُميّة أطلَقواْ تعليمَ الإيمان و لم يُطلِقواْ تعليمَ الشّركِ لِكَى إذا حَمَلوهم عليه لم يعرفوه. ^۴
اُمَويان ، تعليم ايمان را آزاد گذاشتند و تعليم شرك را آزاد نگذاشتند، تا اگر آنان را به شرك كشاندند ، آن را نشناسند .

تحقيقى درباره مراسم برائت از مشركان

يكى از واجبات سياسى حج، از ديدگاه امام خمينى قدس سره اعلان برائت از مشركان است . براى آشنا شدن با مبانىِ اين نظريه و نقش اداى اين فريضه مهم در پيشبرد اهداف و آرمان هاى اسلام در جهان امروز، بايد چند مسئله بررسى شود :

۱ . معناى شرك و مشرك

شرك، ضدّ توحيد و به معناى اعتقاد به قدرت هاى موهوم است . موحّد، حقيقتْ پرست و يكتاپرست است و مشرك ، موهومْ پرست و مطيع قدرت هاى خيالى و پندارى است. قدرت هاى موهومى كه مورد پرستش مشركان قرار مى گيرند، به سه دسته تقسيم مى شوند و به تعبير ديگر، در جهان بينى شرك و مشركان، سه نوع بُت وجود دارد : بُت نفس ، بُت جماد ، و بُت قدرت هاى طاغوتى .
قدرت موهوم، گاه بُت نفس امّاره است، چنان كه در قرآن كريم ، بدان چنين اشاره شده:
«مَنِ اتَّخَذَ إِلَـهَهُو هَوَلـهُ. ^۱
آيا آن كس را ديدى كه هواى نفس خود را به خدايى گرفته بود؟» .
گاه ، بت هايى است كه از جمادات ساخته شده اند (مانند «لات» و «هُبَل» كه پيش از بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله ، در حجازْ مورد پرستش قرار مى گرفتند) و گاه بُت، قدرت هاى نامشروع و حاكميت هاى طاغوتى است. امام خمينى قدس سرهقدرت هاى استكبارى را «بت هاى نو» ناميده است .
موحّد، حقيقتْ پرست است و يكتاپرست . موّحد ، نه خودپرست است ، نه جمادْپرست است و نه قدرتمندْپرست . موّحد ، فقط خدا را منشأ قدرت و اثر مى داند . لذا فقط او را مى پرستد و از او اطاعت مى كند . موحّد ، فقط خدا را مالك سود و زيان مى داند و از اين رو ، فقط از او كمك مى خواهد و از او بيم دارد ، بر هيچ قدرتى جز خدا ، تكيه نمى كند و از هيچ قدرتى جز خدا نمى هراسد.
مشرك ، موهومْ پرست و فرمانبَر قدرت هاى خيالى است ؛ گاه خود را مى پرستد ، گاه ساخته خود را ، و گاه زورمداران جهان را ، و گاه نيز هر سه را!
خطر بزرگى كه امروز ، جوامع توحيدى را تهديد مى كند ، شرك عملى به معناى سوم ، يعنى پرستش و فرمانبرى از بت هاى نو و قدرت هاى استكبارى است و فلسفه برائت از مشركان در جهان امروز ، مبارزه با سلطه جويى قدرت هاى طاغوتى ، و استقلال ، عزّت و اقتدار مسلمانان در جهان است .