دو . ويژگى هاى شب قدر

الف ـ برنامه ريزى سال

در بسيارى از احاديث ، به عنوان نخستين ويژگى شب قدر ، بر اين تأكيد شده است كه تقدير امور مردم و سامان بخشى اوضاع و احوال آنان در طول سال ، در اين شب رقم زده مى شود؛ شبى كه سرنوشت و فيصله يافتن همه كارهايى كه تا سال آينده پيش خواهد آمد ، در اين شبْ فرود مى آيد. شايد نزول قرآن ـ كه كتابى است كه برنامه زندگى انسان را ارائه مى كند ـ در اين شب ، به همين جهت بوده است .
از همين جاست كه انسان مى تواند با بهره گيرى از برنامه اى كه قرآنْ آن را ترسيم نموده ، سرنوشت خود و زندگى اش را در شب قدر ، عوض كند و براى سال آينده خويش ، بهترين سرنوشت و سودمندترين كسب و كار را تحقّق بخشد .
در اين جا دو مطلب مهم است :
مطلب اوّل . رقم خوردن سرنوشت انسان در شب قدر ، در چارچوب مقدّرات او در علم اَزَلى خداوند است. به ديگر سخن ، بر اساس احاديث اهل بيت عليهم السلام ، آنچه در علمِ حضرت حق ، در طول سال براى مردمْ مقدّر است ، به صورت برنامه اى نوشته شده ، آشكار مى شود كه فرشتگان ، آن را مى نويسند و به امام عصر عليه السلام تحويل مى دهند ، و اين ، به تناسب كارى است كه انسان در شب قدر انجام مى دهد.
مطلب دوم . بر اساس شمارى از احاديث ، تعيين سرنوشت انسان در شب قدر و رقم خوردن آنچه در يك سال آينده بر او خواهد گذشت ، به معناى آن نيست كه او به طور كامل در برابر اين سرنوشت ، بى اختيار باشد ، بدان سان كه براى تغيير آن ، هيچ كارى از او بر نيايد؛ بلكه او مى تواند در سايه دعا و توسّل و با انجام دادن كارهاى شايسته ، مقدّرات حتمى خود را كه در شب قدر ، رقم خورده اند ، تغيير دهد. از اين رو ، امام باقر عليه السلام فرموده است :
فَما قُدِّرَ فى تِلك اللَّيلَةِ وقُضِىَ فَهُوَ مِنَ المَحتُومِ و للّه ِِ عز و جل فيهِ المَشِيَّةُ . ^۱
آنچه در آن شب ، مقدّر (معيّن) شده ، حتمى است و البته خدا مى تواند در آنها ، آن گونه كه بخواهد ، عمل كند.
با توجّه به ساختار و مضمون اين گونه احاديث و افزودن آن به ادلّه قطعى اى كه بر «اجابت دعا در طول سال ، بخصوص در عرفات و حرم هاى مطهّر» دلالت دارند ، نمى توان ظاهر برخى احاديث را كه مقدّرات شب قدر را تغييرناپذير مى دانند ، پذيرفت .