۹ / ۳
برادر شدن ياران پيامبر ، پس از هجرت
۹۵۲۸.امام على عليه السلام :پيامبر خدا ، چون به مدينه هجرت كرد ، ميان ياران مهاجر و انصارش برادرى افكند و ارثبَرى را بر پايه برادرىِ دينى قرار داد ، نه بر پايه پيوند خويشاوندى . اين است سخن خداى متعال كه : «كسانى كه ايمان آورده اند و هجرت كرده اند و در راه خدا، با مال و جان خود به جهاد پرداخته اند و كسانى كه [مهاجران را] پناه داده اند و يارى كرده اند ، آنان ، ياران يكديگرند» تا اين سخن خداى سبحان كه : «و كسانى كه ايمان آورده اند ، ولى هجرت نكرده اند ، هيچ گونه خويشاوندى [ـِ دينى]اى با شما ندارند ، مگر آن كه هجرت كنند» . بدين ترتيب ، خويشاوندان را از ميراث خارج ساخت و آن را ويژه اهل هجرت و اهل دين ، قرار داد . سپس خداوند متعال ، در ادامه سخن فرمود : «و كسانى كه كفر ورزيدند ، ياران يكديگرند . اگر اين [دستور ]را به كار نبنديد ، در زمين ،فتنه و فسادى بزرگ ، پديد خواهد آمد» . پس هر يك از مسلمانان كه در مى گذشت ، ميراث و اموالِ به جا مانده اش به برادر دينى اش مى رسيد ، نه به خويشان و بستگان نزديكش.
امّا چون اسلام نيرومند شد ، خداوند ، اين آيه را فرو فرستاد : «پيامبر به مؤمنان ، ازخودشان سزاوارتر [ونزديك تر] است و همسرانش مادران ايشان اند ، و خويشاوندان ، طبق كتاب خدا ، بعضى نسبت به بعضى اولويت دارند [و] بر مؤمنان و مهاجران [مقدّم اند] ، مگر آن كه بخواهيد به دوستان [مؤمن ]خود[وصيّت يا ]نيكى كنيد ؛ و اين در كتاب [خدا] ، نگاشته شده است» . اين است معناى منسوخ شدن «آيه ميراث» .
۹۵۲۹.الطبقات الكبرىـ به نقل از ضُمرة بن سعيد ـ: چون پيامبر خدا به مدينه آمد ، ميان مهاجران با يكديگر ، و [نيز ]ميان مهاجران و انصار ، برادرى افكند . آنان را بر پايه حق و يارىِ مالىِ يكديگر، و ارث بردن از يكديگر پس از مرگ به جاى ارث بردن خويشاوندان ، برادر قرار داد . آنان نود مَرد بودند : چهل و پنج نفر از مهاجران و چهل و پنج نفر از انصار . به قولى ، يكصد نفر بودند : پنجاه مهاجر و پنجاه انصارى . و اين رويداد ، پيش از [جنگ] بدر بود.
هنگامى كه جنگ بدر به وقوع پيوست، خداى متعال ، اين آيه را نازل فرمود كه : «و خويشاوندان ، طبق كتاب خدا ، اولى به يكديگرند . همانا خدا به هر چيزى داناست» . اين آيه ، آنچه را پيش از آن بود ، منسوخ كرد و ارث بردن بر پايه برادرىِ دينى از بين رفت و هر كس به نَسَب خويش بازگشت و خويشاوندانش ، ارثبَر او شدند.
