139
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سیزدهم

حديث

۱۰۲۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مردم در پنج مرتبه جاى دارند : يكى آن است كه مى پندارد روزى از كسب فراهم مى آيد نه از جانب خدا ، كه او كافر است ؛ ديگرى آن كه گمان دارد روزى ، هم از كسب است و هم از جانب خدا ، كه وى مشرك است ؛ و ديگر آن كه مى داند روزى از جانب خداست و كسبْ وسيله است ، امّا نمى داند كه خداوند روزى اش را عطا مى كند يا نه ، و او منافقى شك پيشه است ؛ و ديگرى آن كه مى داند روزى از جانب خداست و كسبْ وسيله است ، امّا حقّ اين اعتقاد را به جاى نمى آورد و براى كسب ، خداى را نافرمانى مى كند ، و او فاسق است ؛ و ديگر آن كس است كه مى داند روزى از جانب خداوند است و كسبْ وسيله است و حقّ اين اعتقاد را نيز به جاى مى آورد و براى كسب ، خداى را نافرمانى نمى كند ، و او مؤمنى است كه راه هاى كسب درآمدش را پاك ساخته است .

۱۰۲۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ كس نيست جز آن كه او را درى است در آسمان كه روزى وى از آن نازل مى شود و عملش از آن ، فراز مى رود . پس هر گاه خداوند اراده فرمايد كه وى را روزى دهد ، آن در را مى گشايد و روزى اش را فرو مى فرستد ؛ و چون آن در فرو بسته شود ، هيچ كس نمى تواند آن را بگشايد ، مگر آن گاه كه خدا بخواهد و بگشايد . ۱

۱۰۳۰۰.سنن ابن ماجةـ به نقل از حبّه و سواء ، پسران خالد ـ: نزد پيامبر صلى الله عليه و آله درآمديم كه مشغول كارى بود . وى را در انجام دادن آن كار ، يارى داديم . فرمود : «مادام كه سرهاى شما در اهتزاز است (تا آن گاه كه زنده ايد) ، از روزى نااميد نشويد ، كه آدمى آن گاه كه مادرش او را مى زايد ، سرخ است و بر وى پوستى نيست ، آن گاه خداوند ، روزى اش مى دهد» .

۱۰۳۰۱.نوادر الاُصولـ به نقل از زيد بن اسلم ـ: شمارى از اشعرى ها ، از جمله ابوموسى و ابو مالك و ابو عامر ، چون هجرت گُزيدند ، با كشتى روى به سوى پيامبر خدا نهادند . چون توشه شان تمام شد ، كسى از خود نزد پيامبر صلى الله عليه و آله روانه كردند تا از وى يارى بخواهد .
آن گاه كه او به آستانه خانه پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد ، شنيد كه ايشان اين آيه را مى خواند : « «و هيچ جنبنده اى در زمين نيست ، مگر [اين كه ]روزىِ او بر عهده خداست ، و [او] قرارگاه آن و جايگاه به فرجام رسيدن آن را مى داند . همه[ى اينها] در كتابى روشن [ثبت ]است» » . آن مرد گفت : نزد خداوند ، اشعرى ها فرومايه ترين جنبندگان نيستند! پس باز گشت ، بى آن كه نزد پيامبر خدا برود . سپس به يارانش گفت: شما را مژده باد كه يارى تان رسيد!
ايشان جز اين گمان نكردند كه وى با پيامبر صلى الله عليه و آله سخن گفته و ايشان به او وعده داده است . در همين حال بودند كه دو مرد نزد ايشان آمدند و كاسه اى چوبى در ميان داشتند كه لبريز از نان و گوشت بود . پس هر چه خواستند ، از آن خوردند . آن گاه ، به يكديگر گفتند : خوب است اين غذا را نزد پيامبر صلى الله عليه و آله باز گردانيم تا از آن نيازش را بر آورَد . پس به آن دو مرد گفتند : اين خوراك را نزد پيامبر ببريد كه ما نياز خود را برآورديم .
سپس ايشان نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمده ، گفتند : اى پيامبر خدا! تاكنون خوراكى فراوان تر و نيكوتر از آنچه فرستادى ، نخورده بوديم .
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «من چيزى نزد شما نفرستادم» .
ايشان به وى گفتند كه رفيق خود را نزدش فرستاده اند . پيامبر صلى الله عليه و آله حال را از او باز پرسيد . وى بازگفت كه چه كرده و به آنان ، چه گفته است . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «اين ، چيزى است كه خداوند سبحان روزى تان فرمود» .

1.. در اين روايت ، تعابير كنايى و رمزى به كار رفته است و هدف از آن ، بيان نكات معقول در چارچوب امور محسوس است. مسلّم است كه همه كارها و شئون اين جهان ، از جمله روزى انسان ، به مشيّت خداوند صورت مى پذيرد ؛ امّا بايد دانست كه مشيّت خدا چنان است كه وسيله ها و راه كارهاى ظاهرى ، در روزى انسان ، مؤثّر باشند. از آن جا كه خواست هاى فطرى و استعدادهاى نهفته در وجود هر كس به تبعِ سنّت هاى خداوند در جهان طبيعت متفاوت است ، بعيد نيست كه مراد از تعبير «درِ روزى» كه در اين روايت آمده ، گوناگونىِ راه هاى ظاهرى روزى يافتن افراد باشد.


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سیزدهم
138

الحديث

۱۰۲۹۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :النّاسُ عَلى خَمسِ مَراتِبَ : مِنهُم مَن يَرى أنَّ الرِّزقَ مِنَ الكَسبِ لا مِنَ اللّهِ فَهُوَ كافِرٌ ؛ ومِنهُم مَن يَرى أنَّ الرِّزقَ مِنَ اللّهِ ومِنَ الكَسبِ فَهُوَ مُشرِكٌ ؛ ومِنهُم مَن يَرى أنَّ الرِّزقَ مِنَ اللّهِ وأنَّ الكَسبَ سَبَبٌ ، فَلا يَدري يُعطيهِ أم لا ، فَهُوَ مُنافِقٌ شاكٌّ ؛ ومِنهُم مَن يَرى أنَّ الرِّزقَ مِنَ اللّهِ وأنَّ الكَسبَ سَبَبٌ ، فَلا يُؤَدّي حَقَّهُ ويَعصِي اللّهَ مِن أجلِ الكَسبِ ، فَهُوَ فاسِقٌ ؛ ومِنهُم مَن يَرى أنَّ الرِّزقَ مِنَ اللّهِ ويَرَى الكَسبَ سَبَبا ، ويُؤَدّي حَقَّهُ ولا يَعصِي اللّهَ لِأَجلِ الكَسبِ ، فَهُوَ مُؤمِنٌ مُخَلِّصٌ طُعمَهُ . ۱

۱۰۲۹۹.عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن نَفسٍ إلّا ولَها بابٌ فِي السَّماءِ يَنزِلُ ۲ رِزقُهُ ، ومِنهُ يَصعَدُ عَمَلُهُ ، فَإِذا أرادَ اللّهُ أن يَرزُقَها فَتَحَ ذلِكَ البابَ فَيُنزِلُ إلَيها رِزقَها ، فَإِذا اُغلِقَ لَن يَستَطيعَ أحَدٌ فَتحَهُ حَتّى يَفتَحَهُ اللّهُ إذا شاءَ . ۳

۱۰۳۰۰.سنن ابن ماجة عن حبّة وسواء ابني خالد :دَخَلنا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يُعالِجُ شَيئا فَأَعَنّاهُ عَلَيهِ ، فَقالَ : لا تَيأَسا مِنَ الرِّزقِ ما تَهَزَّزَت رُؤوسُكُما ، فَإِنَّ الإِنسانَ تَلِدُهُ اُمُّهُ أحمَرَ لَيسَ عَلَيهِ قِشرٌ ثُمَّ يَرزُقُهُ اللّهُ عز و جل . ۴

۱۰۳۰۱.نوادر الاُصول عن زيد بن أسلم :إنَّ الأَشعَرِيّينَ أبا موسى وأبا مالِكٍ وأبا عامِرٍ في نَفَرٍ مِنهُم ، لَمّا هاجَروا قَدِموا عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في فُلكٍ وقَد أرمَلوا مِنَ الزّادِ ، فَأَرسَلوا رَجُلاً مِنهُم إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَسأَلُهُ ، فَلَمَّا انتَهى إلى بابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله سَمِعَهُ يَقرَأُ هذِهِ الآيَةَ : « وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِى الْأَرْضِ إِلَا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِى كِتَـبٍ مُّبِينٍ» فَقالَ الرَّجُلُ : مَا الأَشعَرِيّونَ بِأَهَونِ الدَّوابِّ عَلَى اللّهِ! فَرَجَعَ ولَم يَدخُل عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَقالَ لِأَصحابِهِ : أبشِروا! أتاكُمُ الغَوثُ ، ولا يَظُنّونَ إلّا أنَّهُ كَلَّمَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَوَعَدَهُ ، فَبَينَما هُم كَذلِكَ إذ أتاهُم رَجُلانِ يَحمِلانِ قَصعَةً بَينَهُما مَملوءَةً خُبزا ولَحما ، فَأَكَلوا مِنها ما شاؤوا .
ثُمَّ قالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ : لَو أنّا رَدَدنا هذَا الطَّعامَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِيَقضِيَ بِهِ حاجَتَهُ ، فَقالا لِلرَّجُلَينِ : اِذهَبا بِهذَا الطَّعامِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وإنّا قَد قَضَينا حاجَتَنا . ثُمَّ إنَّهُم أتَوا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالوا : يا رَسولَ اللّهِ ، ما رَأَينا طَعاما أكثَرَ ولا أطيَبَ مِن طَعامٍ أرسَلتَ بِهِ! فَقالَ : ما أرسَلتُ إلَيكُم شَيئا . فَأَخبَروهُ أنَّهُم أرسَلوا صاحِبَهُم ، فَسَأَلَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَأَخبَرَهُ ما صَنَعَ وما قالَ لَهُم ، فَقالَ صلى الله عليه و آله : ذلِكَ شَيءٌ رَزَقَكُموهُ اللّهُ سُبحانَهُ . ۵

1.. الاثنا عشريّة : ص ۲۰۶ .

2.. كذا في المصدر ، ولعلّ كلمة «منه» سقطت بعد «السماء» .

3.. الفردوس : ج ۴ ص ۳۲ ح ۶۱۰۰ عن عمر .

4.. سنن ابن ماجة : ج ۲ ص ۱۳۹۴ ح ۴۱۶۵ .

5.. نوادر الاُصول : ج ۲ ص ۸ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد سیزدهم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7221
صفحه از 573
پرینت  ارسال به