۷۰۳.تهذيب الكمالـ به نقل از زُهْرى ـ: مردى به محمّد بن حنفيّه گفت: چرا پدرت تو را در ميدان جنگ ، پيش مى اندازد و به جاهايى مى فرستد كه حسن و حسين را نمى فرستد؟
پاسخ داد: چون آن دو ، گونه هاى اويند و من دستش . با دستش ، گونه هاى خود را حفظ مى كند .

۷۰۴.ذوب النُّضارـ به نقل از ابن عبّاس ـ: روزى از روزهاى جنگ صفّين ، على عليه السلام ، پسرش محمّد بن حنفيّه را فرا خواند و به او فرمود : «بر جناح راست دشمن ، حمله كن» . محمّد با يارانش حمله برد و جناح راست لشكر معاويه را شكست داد . سپس زخمى باز گشت و آب خواست . پدرش برخاست و به او جرعه اى آب نوشاند و ميان زره و پوستش آب ريخت . ديدم كه تكّه هاى خون بسته شده از حلقه هاى زره بيرون مى ريزد .
سپس ساعتى به او مهلت داد و آن گاه فرمود : «پسر عزيزم! به جناح چپ دشمن ، حمله كن» . او هم با يارانش بر جناح چپ لشكر معاويه حمله برد و آنان را شكست داد . آن گاه با جراحت بازگشت و آب خواست . پدرش برخاست و آنچه در مرتبه نخست انجام داده بود ، [دوباره] انجام داد و آن گاه فرمود : «پسر عزيزم! به قلب لشكر بزن» . او هم بر آنان حمله كرد و قلب لشكر معاويه را شكافت و سپس از سنگينى جراحت ها ، گريان باز گشت . پدرش به سويش آمد و ميان دو چشمش را بوسيد و گفت : «پدرت ، فدايت باد! مرا خوش حال كردى . پسر عزيزم! به خدا سوگند ، با جهادت در پيش رويم ، شادمانم كردى . از چه رو مى گريى؟ شادى است ، يا بى تابى؟» .
محمّد گفت : چگونه نگريم ، در حالى كه مرا سه بار به كام مرگ فرستادى و خداى متعال ، مرا سالم نگاه داشته است و هر گاه به سويت باز گشتم تا مهلتم دهى ، مهلتم ندادى ؛ ولى به اين دو برادرم ، حسن و حسين ، هيچ فرمانى نمى دهى؟
امام على عليه السلام سر محمّد را بوسيد و فرمود : «پسر عزيزم ! تو پسر منى و اين دو ، پسران پيامبر صلى الله عليه و آله اند . آيا آن دو را از كشته شدن محافظت نكنم؟» .
محمّد گفت : چرا ، اى پدر عزيزم ! خدا مرا فداى تو و آن دو كند!

۷۰۳.تهذيب الكمال عن الزهري :قالَ رَجُلٌ لِمُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ ابنِ الحَنَفِيَّةِ : ما بالُ أبيكَ كانَ يَرمي بِكَ في مَرامٍ لا يَرمي فيهَا الحَسَنَ وَالحُسَينَ ؟
قالَ : لِأنَّهُما كانا خَدَّيهِ وكُنتُ يَدَهُ ، فَكانَ يَتَوَقّى بِيَدِهِ عَن خَدَّيهِ . ^۱

۷۰۴.ذوب النضار عن ابن عبّاس :لَمّا كانَ يَومٌ مِن أيّامِ صِفّينَ دَعا عَلِيٌّ عليه السلام ابنَهُ مُحَمَّدَ ابنَ الحَنَفِيَّةِ ، فَقالَ لَهُ : شُدَّ عَلَى المَيمَنَةِ ، فَحَمَلَ مُحَمَّدٌ مَعَ أصحابِهِ ، فَكَشَفَ مَيمَنَةَ عَسكَرِ مُعاوِيَةَ ، ثُمَّ رَجَعَ وقَد جُرِحَ ، فَقالَ : العَطشَ العَطشَ ! فَقامَ إلَيهِ أبوهُ عليه السلام فَسَقاهُ جُرعَةً مِنَ الماءِ ، ثُمَّ صَبَّ الماءَ بَينَ دِرعِهِ وجِلدِهِ ، فَرَأَيتُ عَلَقَ ^۲ الدَّمِ يَخرُجُ مِن حَلَقِ الدِّرعِ .
ثُمَّ أمهَلَهُ ساعَةً ثُمَّ قالَ : يا بُنَيَّ! شُدَّ عَلَى المَيسَرَةِ ، فَحَمَلَ مَعَ أصحابِهِ عَلى مَيسَرَةِ عَسكَرِ مُعاوِيَةَ ، فَكَشَفَهُم ، ثُمَّ رَجَعَ وبِهِ جَراحَةٌ وَهُوَ يَقُولُ : الماءَ الماءَ ، فَقامَ إلَيهِ أبُوهُ عليه السلام فَفَعَلَ بِهِ مِثلَ الأوَّلِ ، ثُمَّ قالَ : يا بُنَيَّ ، شُدَّ عَلَى القَلبِ ، فَشَدَّ عَلَيهِم فَكَشَفَهُم ، ثُمَّ رَجَعَ وقَد أثقَلَتهُ الجِراحاتُ وهُوَ يَبكي ، فَقامَ إلَيهِ أبوهُ عليه السلام فَقَبَّلَ ما بَينَ عَينَيهِ ، وقالَ : سَرَرتَني فِداكَ أبوكَ ! لَقَد سَرَرتَني ـ وَاللّهِ ـ يا بُنَيَّ بِجِهادِكَ بَينَ يَدَيَّ ، فَما يُبكيكَ ؟ أفَرَحٌ أم جَزَعٌ ؟
فَقالَ : كَيفَ لا أبكي وقَد عَرَّضتَني لِلمَوتِ ثَلاثَ مَرّاتٍ فَسَلَّمَنِيَ اللّهُ تَعالى ، وكُلَّما رَجَعتُ إلَيكَ لِتُمهِلَني عَنِ الحَربِ فَما أمهَلتَني ، وهذانِ أخَوايَ الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلامما تَأمُرُهُما بِشَيءٍ !
فَقَبَّلَ عليه السلام رَأسَهُ وقالَ : يا بُنَيَّ ، أنتَ ابني ، وهذانِ ابنا رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أفَلا أصونُهُما عَنِ القَتلِ ؟
قالَ : بَلى يا أبَتاهُ ، جَعَلَنِيَ اللّهُ فِداكَ وفِداهُما ! ^۳