۵ / ۲
آثار خرد
الف ـ دانش و حكمت
قرآن
«[ خدا] به هر كس كه بخواهد، حكمت مى بخشد ، و به هر كس حكمت داده شود ، به يقين ، خيرى فراوان داده شده است ، و جز خردمندان ، كسى پند نمى گيرد» .
«قطعا در اين [ عقوبت ها] براى هر صاحب دل و حق نيوشى كه خود به گواهى مى ايستد، عبرتى است» .
ر . ك : آل عمران : آيه ۷ ، رعد : آيه ۱۹ ، ابراهيم : آيه ۵۲ ، ص : آيه ۲۹ و ۴۳ ، زمر : آيه ۹ و ۲۱ ، غافر : آيه ۵۴ .
حديث
۳۱۲.تفسير العيّاشىـ به نقل از سليمان بن خالد ـ: از امام صادق عليه السلامدرباره آيه: «و به هر كس حكمت داده شود ، خيرى فراوان داده شده است» ، سؤال كردم.
فرمود: «حكمت، همان شناخت و فقيه شدن در دين است . هر كس از شما كه فقيه گردد ، او حكيم است» .
۳۱۳.امام كاظم عليه السلامـ در سفارش به هشام بن حكم ـ: اى هشام ! خداوند متعال در كتابش فرموده است : «قطعا در اين [عقوبت ها] براى هر صاحب دل و حق نيوشى كه خود به گواهى ايستد، عبرتى است» ؛ يعنى [براى كسى كه] خرد [دارد] .
وفرموده است: «وبه راستى، لقمان را حكمت داديم» ، [يعنى]فهم وخرد[داديم].
اى هشام ! خداوند، پيامبران و رسولانش را مبعوث نكرد، مگر بدان جهت كه از خداوند خِرد دريافت ۱ كنند [ و از بصيرت الهى برخوردار گردند]. بهترين كسانى كه دعوت پيامبران را پاسخ گفتند ، آنانى هستند كه از شناختِ نيكو برخوردارند ؛ و كسانى داناتر به دستورات و شئون الهى اند كه از خردى نيكوتر بهره مندند ؛ و آنانى كه از خردى كامل تر برخوردار باشند ، به جايگاهى برجسته تر در دنيا و آخرت دست خواهند يافت .
اى هشام ! چگونه كارهايت در نزد خداوند ، پاكيزه باشد و رشد كند، با آن كه دلت از امر الهى، دورى جُسته و با پيروى از هوس ها او را بر خردت پيروز كرده اى... .
اى هشام! [ پرچم] حق براى پيروى از خداوند ، بر افراشته شده است و رستگارى ، تنها در گرو پيروى است ، و پيروى، جز با دانش ، حاصل نمى گردد . دانش با آموختن ، به دست مى آيد ، و آموختن، به خرد ، گره مى خورد . دانش را بايد از عالم ربّانى آموخت و شناخت دانش ، با خرد است ... .
كسى كه از خداوند خرد دريافت نكند [و از بصيرت الهى برخوردار نباشد]، از او نخواهد ترسيد ؛ و آن كه از خداوند، شناختى به دست نياورَد ۲ ، دلش در گرو شناختى استوار كه حقيقتِ آن را بيابد ، نخواهد شد و از چنين شناختى بهره مند نخواهد گشت، مگر آن كه سخنش كارش را تصديق كند [ يعنى خود ، خوبى ها را انجام دهد و بدان امر كند و از زشتى ها دورى گزيند و از آن نهى نمايد] و درونش با آشكارش موافق باشد ؛ چرا كه خداوندِ مبارك نام ، ظاهر را نشانه باطن پنهان و سخنگوى آن قرار داد .
