107
دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل

به جانشين پس از خود نيز بياموزد و آن را در هر صبح و شام تكرار كند ، مى بينيم كه وى با تضرّع و زارى ، خداوند عز و جل را چنين مورد خطاب قرار مى دهد:
أنتَ العالِمُ وأَنَا الجاهِلُ . ۱ تو ، دانايى و من ، نادانم .
اين ، حقيقتى است علمى و دقيق و به راستى ، امام عليه السلام مجامله و مبالغه نمى كند و به اندازه مويى، از دايره حقيقت ، منحرف نمى شود. آنچه از او صادر مى گردد ، عين حقيقت است ، نه ذره اى كم و نه ذره اى بيش.
سخنى ديگر از امام على عليه السلام كه به معرّفى نشانه هاى عالِم حقيقى و تمييز ميان عالِم حقيقى و غير حقيقى مى پردازد ، چنين است :
العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ ، وكَفى بِالمَرءِ جَهلاً أن لا يَعْرِفَ قَدْرَهُ . ۲ عالِم ، كسى است كه اندازه خود را بشناسد ، و براى جهل آدمى ، همين بس كه اندازه خود را نشناسد.
روشن است كه منظور از اندازه هر كس ، اندازه دانش اوست ؛ يعنى عالِم حقيقى ، كسى است كه ميزان دانش خود را بشناسد و از غرور علمى و بيمارى خوددانابينى در امان باشد ، و هر كس به اين شناخت نرسد و اندازه دانسته هاى خود را در برابر مجهولاتش نداند ، شايسته نيست كه عالِم ناميده شود ، گرچه از دانش هاى گوناگون برخوردار باشد ؛ زيرا همين نادانى ، براى گم راهى و كاهش ارزش آرا و عقايدش ، كافى است.

1.ر . ك : ج ۳ ص ۳۹۶ ح ۲۹۷۹.

2.ر . ك : ج ۳ ص ۳۹۰ ح ۲۹۶۲ .


دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
106

ويژگى هاى تمامى عالِمان حقيقى است و عالِم ، جز اين نيست.
اكنون ببينيم امام على عليه السلام درباره دانش خود ، چه مى گويد و چگونه ميان دانسته ها و مجهولاتش مقايسه مى كند ؛ همان امامى كه مى فرمود :
سَلوني قَبلَ أن تَفقِدوني. ۱ از من بپرسيد ، پيش از آن كه مرا از دست بدهيد.
همان امام برجسته اى كه مى فرمود :
عِندي عُلومُ الأَوَّلينَ وَالآخِرينَ. ۲ نزد من ، دانش اوّلين و آخرين است.
همان عالِمى كه در توصيف دانش او قلم ها مى شكنند و زبان ها لال مى گردند و نمى توانند او را توصيف كنند ؛ همو كه مى فرمود :
لَقَدِ اندَمَجتُ عَلى مَكنونِ عِلمٍ لو بُحتُ بِهِ لاَضطَرَبتُم اضطِرابَ الأَرشِيَةِ فِي الطَّوِيِّ البَعيدَةِ. ۳ در اقيانوس دانش نهانى فرو رفته ام ، كه اگر چنان كه هستم ، آشكار گردم ، شما همانند ريسمانى كه در چاهى ژرف مى لرزد ، [ مضطرب و] لرزان مى گرديد .
همين دانشمند برجسته ، با همه دانش سرشارش ـ كه گوش ها از شنيدنش ناتوان اند ـ دانش خود را در برابر آنچه نمى داند ، هيچ مى شمرد و آن گاه كه در برابر پروردگار ، تضرّع مى كند ، دانش خود را با دانش نامحدود خداوند متعال مى سنجد و در پيشگاه او به نادانى خود ، اعتراف مى نمايد.
در دعاى «يستشير» كه پيامبر صلى الله عليه و آله آن را به وى آموخت و به وى سفارش كرد كه

1.موسوعه الإمام علىّ بن أبى طالب عليه السلام : القسم الحادي عشر / الفصل الرابع / الباب العاشر : سلوني قبل أن تفقدوني.

2.موسوعة الإمام علىّ بن أبى طالب عليه السلام : القسم الحادي عشر / الفصل الثالث / علم الشرايع : ح ۴۹۹۳ .

3.موسوعة الإمام علىّ بن أبى طالب عليه السلام : القسم الحادي عشر / الفصل الثاني / لم يجد حملة لعلمه : ح ۴۹۳۶ .

  • نام منبع :
    دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
    سایر پدیدآورندگان :
    رضا برنجكار
    تعداد جلد :
    10
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13305
صفحه از 518
پرینت  ارسال به