۱۶۱۶ . شرح اصول الكافى(عربى)

از: محمد بن ابراهيم بن يحيى قوامى شيرازى (ملا صدرا) ( ۱۰۵۰ ق)

شرح مفصل و مبسوط حكمى و فلسفى بر اصول الكافى كلينى است. اين شرح ، حاوى نكات حكمى و لطايف عرفانى و جهات رجالى است. ملا صدرا آن را به درخواست عده اى از فضلاى عصر خود تأليف و در سه جزء تنظيم و هر جزء را با خطبه اى آغاز نموده است . مؤلف اين شرح را تا قدرى از حديث اول از باب يازدهم (باب أن الأئمة عليهم السلامولاة أمر اللّه و خزنة علمه) از كتاب الحجة تأليف و در ۱۰۴۴ق به پايان رسانده است.
چاپ: تهران ، ۱۲۸۲ق ، چاپ سنگى ، رحلى ؛ تهران ، چاپ سنگى ، بدون تاريخ ، رحلى ، چاپ مكتبه محمودى ، ۱۳۹۱ق ، ۶۶۱ صفحه ، رحلى ؛ تهران ، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى ، تصحيح محمد خواجوى ، ۱۳۶۸ش ـ ۱۳۸۱ش ، كه تا كنون سه جلد آن چاپ شده است.
[الذريعة: ۱۳/۹۹ ؛ مشار عربى ۵۴۱ ؛ معجم المطبوعات العربية فى ايران ص۳۰۰ ؛ التراث العربى:۳/۳۸۱] آغاز: بسمله الحمد للّه الذى جل عن مطارح أضواء الفكر جلاله و ارتفع عن مواقع أنوار النظر كماله.

نسخه ها:

۹۶۲۹/۱ . قم ، مرعشى: ۴۳۲۲ ، از اول افتادگى دارد ، آغاز: قائمة و المروى عنهم معصومون عن الخطأ و النسيان ، نسخ ، ملا صدرا شيرازى (مؤلف) ، بدون تاريخ كتابت ، ۲۵۵ برگ [فهرست مرعشى: ۱۱/۳۱۴].
۹۶۳۰/۲ . تبريز ، ملى تبريز: ۳۰۹۶ ، آغاز: برابر نمونه ، نستعليق ، ملا صدرا شيرازى (مؤلف) ، ۱۰۴۴ق ، ۱۰۰ برگ [فهرست ملى تبريز: ۲/۸۵۶].
۹۶۳۱/۳ . كاشان ، حسن عاطفى: بدون شماره ، شكسته نستعليق ، احسان بن جعفر كشميرى ، ۱۰۴۴ق [نشريه نسخه هاى خطى: ۷/۷۵۳].
۹۶۳۲/۴ . تهران ، دكتر على اصغر مهدوى: ۷۶۴ ، توحيد ، نستعليق ، نعمت اللّه بن نظام الدين شولستانى ، ۱۰۵۲ق [نشريه نسخه هاى خطى: ۲/۱۵۸].

خرده مى گيرد ، و او را الشارح القديم و در يكجا صدر الافاضل و از ملا محمد صالح مازندرانى با عبارت شارح جديد ياد مى كند . او بايد اين شرح را ميان سالهاى ۱۰۸۲ ـ ۱۱۰۴ق ساخته باشد. او همچنين در بخشى از اين شرح به رساله شيخ ابراهيم كردى شهرانى شهرزورى از علماى شافعى درباره دفاع از ابن عربى و عقيده به وحدت وجود ياد مى كند و گويد كه: «و قد كتبت جوابها فى ذيل شرح شرح العقايد العضدى و بعثته اليه» .
مؤلف با عقايد ملا صدرا موافق نيست و توضيحات وى را ذيل برخى احاديث مساوى با انكار معاد جسمانى مى داند و در نهايت گويد: «و الظاهر ابن ابى العوجاء مع افساده و الحاده ما افسد فى الدين مثل افساد هذا الشارح و مع حيله و تزويره ما احتال و ما زور فى افساد الدين و الشرع المبين مثل حيل هذا الشارح و تزويراته فى افساد طريق الائمة الهادين و الائمة المعصومين» .
[الذريعة: ۱۳/۹۵ ؛ طبقات أعلام الشيعة ، قرن ۱۲ ص۶۰]

نسخه ها:

۹۶۲۶/۱ . تهران ، دانشگاه تهران: ۶۹۹۳ ، مجلد سوم از باب ۷ تا ۱۴ توحيد ، آغاز: المجلد الثالث من شرح اُصول الكافى من الباب السابع ، نسخ ، بدون نام كاتب ، جمادى الثانى ۱۱۰۴ق ، ۲۶۹ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۶/۴۲۱].
۹۶۲۷/۲ . قم ، مسجد اعظم: ۲۸۲۶ ، جلد پنجم ، آغاز: المجلد الخامس من شرح اُصول الكافى ... من الحديث الثانى من باب جوامع التوحيد ، نسخ ، محمد اسماعيل خاتون آبادى اصفهانى (مؤلف) ، جمعه ۲۵ شوال ۱۱۰۸ق ، ۲۵۵ برگ ، ۲۰ سطر [فهرست مسجد اعظم ،قديم: ۲۵۸؛ فهرست مسجد اعظم ، جديد].
۹۶۲۸/۳ . قم ، گلپايگانى: ۱۱۲/۲۷/۵۴۴۲ ، جلد چهارم (از باب پانزدهم از كتاب توحيد باب حدوث الاسماء تا آخر كتاب توحيد) ، از آخر افتادگى دارد ، آغاز: بسمله المجلد الرابع من شرح اُصول الكافى من الباب الخامس عشر من كتاب التوحيد منه لمحمد بن يعقوب الكلينى رحمه اللّه حدوث الأسماء و فيه أربعة أحاديث ، نسخ ، بدون نام كاتب ، قرن ۱۲ق ، ۳۰۴ برگ ، ۱۵ سطر [فهرست گلپايگانى ، قديم: ۳/۲۲۲؛ فهرست گلپايگانى ، جديد].