429
حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر

۱۶. عبداللّه‏، ابن‌حنبل، وکيع، مِسعَر و سفيان، سعد بن ابراهيم، سفيان از عامر بن سعد و مِسمَر از يکي از فرزندان سعد (رضي اللّه‏ عنه)، سعد.
پيامبر صلي الله عليه و آله به عيادت او رفت هنگامي که در مکّه در بستر بيماري بود. پس من گفتم: «اي رسول خدا، آيا مي‏توانم همه دارايي‏ام را وصيّت کنم؟»
پيامبر: «نه.»
سعد: «پس يک سوم؟»
پيامبر: «يک سوم، و يک سوم سهم زيادي است،(يا زياد است).»
«بهتر است که وارثانت متمکن باشند تا آن‏که آن‏ها را محتاج به ديگران وانهي.»
«و هر چه براي عائله‏ات خرج کني، بابت آن پاداش خواهي گرفت، حتي اگر به قدر لقمه‏اي باشد که در دهان همسرت مي‏گذاري.»
او در آن زمان فقط يک دختر داشت.
سپس به هجرت اشاره کرد.
پيامبر: «خدا پسر عفراء را رحمت کند.»
«شايد که خداوند تو را رفعت دهد که بتواني به برخي از مردم سود رساني و به ديگران ضرر.»۱
اين نسخه هم کشکول ديگري است که موضوع وصيّت در آن در اولويت قرار دارد و همه عناصري که تاکنون به آنها اشاره شده، در آن گنجانده شده است. در اين نسخه، نسبت به نسخه‏هاي ۱۰ و ۱۱ اهتمام بيشتري بر ايجاد پيوند با موضوع عيادت از بيمار و مسئلة هجرت (نگاه کنيد به بندهاي ۱۶ د و ه) صورت گرفته است. بند ۱۶ ه نام مرموز ابن‌عفراء را ذکر مي‏کند که در نسخة ۱۰ ديديم همان سعد است. به پرش نامناسب متن از سوم شخص به اوّل شخص در مقدمه و نيز عبارتي که به عنوان ملاحظه‏اي بعدي و نابجا آمده که سعد فقط يک دختر داشته است، توجه کنيد. يکي از نکات حيرت‏انگيز مربوط به نقل اين حديث آن است که از يک‌سو تغييرات جزئي به‏وفور ايجاد مي‏شود و هيچ مسئوليتي متوجه راويان

1.. ابن‌حنبل، ج ۱، ص ۱۷۲.


حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
428

۱۵. عبداللّه‏، ابن‌حنبل، الحسين بن علي، زائدة، عطاء بن السائب، ابو‌عبدالرحمن السَلَمي.
سعد (رضي اللّه‏ عنه) دربار? تأييد (؟)۱ رسول خدا صلي الله عليه و آله نسبت به [وصيت کردن] يک سوم گفت. «وي به ملاقات من آمد و به من فرمود. «آيا وصيّت کرده‏اي؟»
سعد: «آري، قرار است همه دارايي‏ام را به فقرا و مساکين و در راه‏ماندگان ببخشم.»۲
پيامبر: «اين کار را مکن.»
سعد: «بازماندگانم غني‏اند. دو سوم چطور؟»
پيامبر: «نه.»
سعد: «پس نيمي؟»
پيامبر: نه.»
سعد: «يک سوم؟»
پيامبر: «يک سوم، و يک سوم زياد است.»
اين نسخه کل اشارات مربوط به بيماري سعد و محل وقوع ماجرا را از قلم انداخته است. متن منحصراً به موضوع وصيّت پرداخته، ضمن آن‏که تفسيري خاص از محاورة پرسش و پاسخ‏گونه دربار? وصيّت به‏دست مي‏دهد. اين نسخه در قالب ماجرايي ساده بسط يافته است و يکدستي مطلوب و تطوّري خلاقانه را مي‌نمايد. اشاره‏اي به دختر سعد نشده است. ضمن آن‏که [گفته شده] وارثان سعد متموّل‏اند و از اين‏رو، سعد قصد وصيّت کردن همه دارايي‏اش را براي ديگران داشته است. اين نسخه آشکارا تفصيل زمينه‏اي است که بندهاي ۱۰ د، ۱۱ ه و نسخه ۱۴ به متن نسبت مي‏دهند.۳

1.. متن روايت در اين‏جا ايراد چاپي دارد.

2.. اشاره به روم، ۳۸.

3.. در مشکاة المصابيح تبريزي، ترجمة ج. رابسون، ج ۲، ص ۶۵۶، نسخة ديگري نقل شده که بسيار شبيه به نسخة ۱۵ است، امّا نسبتاً جزئيّات کمتري داشته و در قالب سوم شخص است. از اين‏رو، احتمالاً اين نسخه حاکي از مرحلة متقدّم‏تري از نقل است.

  • نام منبع :
    حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
    سایر پدیدآورندگان :
    مرتضي كريمي نيا
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1390
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 5674
صفحه از 534
پرینت  ارسال به