313
حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر

سپس نوبت به ترمذي مي‌رسد. ظاهراً ارجاع مزّي به کتابي با عنوان استئذان با ارجاعات H و C تطابق نداشته باشد، اما با مقايسة کشّاف با فهرست H از يک‌سو و فهرست جلد پنجم چاپ ۱۹۳۷ـ۱۹۶۵ جامع ترمذي از سوي ديگر، نوعي آشفتگي آشکار مي‌شود که احتمالاً ناشي از ناهماهنگي بين محقّق ترمذي، ابراهيم عَتوَة عِوَض و ناظر اين چاپ، محمد فؤاد عبدالباقي است. از قرار معلوم عبدالباقي در جلب نظر محقّق کتاب براي انتخاب روية شماره‌گذاري منطبق با کار ونسينک و مقبول خود ناکام بوده است. افزون بر اين، پس از مراجعه به ارجاع C (ج ۵، ص ۱۰۳)، ادب ۴۱ (که در چاپ عِوَض کتاب ۴۴ [ونه ۴۱]، باب ۴۱ است)، معلوم مي‌شود که مزّي يکي از طرق ترمذي (ترمذي محمد بن يحيي بن أبي‌عمر سفيان بن عُيَينَة) را از قلم انداخته است. البته در کل، اين نوع افتادگي‌ها در چاپ عبدالصمد شرف‌الدين بسيار به‌ندرت رخ مي‌دهد؛ در مجموع، اهتمامي که مزّي در تدوين اثر خود به‌کار بسته، از توجه به جزئي‌ترين نکته‌هاي حاشيه‌اي در تعليقات گرفته تا مطالب محقّقانه دربارة جامعان حديث شايستة خرده‌گيري نيست. تجربه‌ي طولاني من در استفاده از اين کتاب به من آموخته است که مزّي و به تبع او محقّق قرن بيستمي‌اش، الگويي جامع فراهم آورده‌اند. در طرق نسائي، يزيد بن زُرَيع به جاي زيد بن زُرَيع آمده که باز هم خطاي چاپي است. بعد از ذکر دو طريق ابن‌ماجة، دوباره عدد راهنماي مزّي (اين بار أربعتهم) مشخص مي‌کند که حلقة مشترک يا حلقة مشترک فرعي بازهم سليمان التَّيمي است.
شبکة کامل مجدداً در نمودار ۲ ترسيم شده است. به‌علاوه، طرقي که از ابن‌حنبل برحسب ارجاعات H و C بدست آمده، به آن اضافه شده است. نيز در فهرست حُمَيدي نام أسامة جستجو شده است به اين اميد که در مُسند او هم اين روايت يافت شود که همينطور هم بود. ظاهراً روايت در مسند طيالسي نيست (در هنگام ترسيم شبکة اسناد، معمولاً بررسي مسندهاي طيالسي و حُمَيدي نيز، به دلايل مختلفي که در ادامه خواهد آمد، تجربة خوبي است). نهايتاً به فهرست مصنَّف عبدالرزاق در جلد ۱۰ و ۱۱ ـ که شامل جامع مَعمر بن راشد است ـ مراجعه شده است تا ببينيم آيا روايت مورد بحث ما در آن هم هست که در ج ۱۱، ص ۳۰۵، ش ۲۰۶۰۸۱ بود. همة اينها در نمودار ۲ گرد آمده است. بدين ترتيب اکنون رديابي نخستين گزارة کلي کامل شده است. از آنجا که هم‌اکنون ابزار کمکي ديداري مورد نياز را در اختيار داريم، مي‌توانيم تحليل شبکة اسناد و تعريف چند اصطلاح تخصصي را ـ که پيش از اين مطرح شد ـ شروع کنيم.

1.. روايات فتنه در مصنَّف عبدالرزاق که صرفاً شامل روايات حلال و حرام است، موجود نيست؛ ولي جامع شامل رواياتي از گونه‌هاي ديگر هم هست. در مصنَّف ابن‌ابي‌شَيبَة نيز اين روايت در ج ۱۵، ص ۶۵ آمده است.


حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
312

  • نام منبع :
    حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
    سایر پدیدآورندگان :
    مرتضي كريمي نيا
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1390
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6220
صفحه از 534
پرینت  ارسال به