201
حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر


حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
200

مالک۱ و حتي به عُمر۲ نسبت داده‏اند. آن حديث در واقع سرانجام بر روي کاغذ آمد و اين از سير تکوين حديث در قرن سوم هجري (نهم ميلادي) آشکار مي‏شود. همچنان که پيش از اين در يهوديت اتفاق افتاده بود، اکنون در اسلام نيز آموزه‏اي شفاهي دومين آموزة مکتوب شد که به جدّ از آن دفاع مي‏شد و به هيچ وجه از آموزة مکتوب اصيل (و اصلي) درجة پايين‏تري نداشت.۳
اما نمي‏توان گفت که حاميان سنّت مکتوب کاملاً بر مخالفانشان غلبه يافته و پيروز شدند. يکي از مؤلّفه‏هاي اساسي روايت شفاهي که طيّ سدة سوم، و حتي پس از آن، از ميان نرفت، اين بود که کمال مطلوب در نقل سنّت تنها با «سماع» يا شنيدن از زبان استاد حاصل مي‏شد. روايتِ «صرفاً نسخه‏نويسي شده» (: کتابة) را همچنان ضعيف مي‏انگاشتند و همواره از آن پرهيز مي‏کردند.۴ شايستة توجه است که حتي مجموعه‏هاي مدوّن احاديث که بخاري و مسلم و جز آنها گرد آوردند، مي‏بايست از طريق سماع۵ گردآوري شده باشد، البته، در عمل فقط تعداد قليلي از افراد موفّق به شنيدن اين مجموعه‏هاي عظيم، به طور کمال و تمام، در سخنراني‏هاي مؤلّفان آنها يا سماع از طريق راوياني موثّق شده‏اند.۶

1.. همان، ص ۹۶ ـ ۹۷.

2.. همان، ص ۸۸؛ ابن‌أبي‌شيبة، ج ۹، ص ۴۹، شماره ۶۴۷۸.

3.. See Goldziher, “Kampfe”, ۸۶۹ff.

4.. نک. بحث مربوط به صحيفة عمرو بن شعيب که در آن يحيي بن معين و علي بن المديني با ديگران مشارکت داشته‏اند، در ابن‌حجر، تهذيب التهذيب، ج ۸، ص ۴۷ ـ ۴۸، ذيل عمرو بن شعيب؛ ذهبي، ميزان الإعتدال، ج ۳، ص ۲۶۴ ـ ۲۶۵؛ ابن‌قتيبة، تأويل، ص ۹۳؛ نيز همين مقاله، ص [۲۳۵].

5.. Cf. Johann Fuck, “Beitrage zur uberlieferungsgeschichte von BubAris Traditionssammlung”, ZDMG ۹۲ (۱۹۳۸), ۶۰-۸۷, esp. ۶۲.

6.. Cf. Goldziher, “Neue Materialien zur Literatur des uberlieferungswesens bei den Mohammedanern”, ZDMG ۵۰ (۱۸۹۶), ۴۶۵-۵۰۶ esp. ۴۶۶-۶۷; Fuck, “Beitrage”, ۶۲ff.

  • نام منبع :
    حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
    سایر پدیدآورندگان :
    مرتضي كريمي نيا
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1390
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6272
صفحه از 534
پرینت  ارسال به