205
تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري

است و نسخه آن در كتاب خانه آيه اللّه مرعشى موجود است . ۱
۱۹ . شرح خطبه شقشقيه ، از مير محمّد عبّاس بن على اكبر شوشترى لكهنويى (م ۱۳۰۶ ق). اين شرح ، به دستور سيّد محمّد خان بهادر و به فارسى نوشته شده و با تعليقات شارح به عربى در حاشيه آن ، به سال ۱۲۸۶ ق ، در هند ، چاپ شده است. ۲
۲۰ . اللّمعة البيضاء فى شرح خطبة الزهراء(شرح خطبة اللمة) ، از محمّد على انصارى قراچه داغى (زنده در ۱۳۰۶ ق). اين كتاب چاپ شده است. ۳
۲۱ . شرح خطبة اللمة ، از سيّد على محمّد بن محمّد (تاج العلماء) (م ۱۳۱۲ ق). ۴
۲۲ . شرح الخطبة الشِّقشقية ، از سيّد على محمّد بن محمّد تاج العلماء. ۵

شش . شرح يك يا چند حديث

برخى از احاديث ، به خاطر در برداشتن مضمون عالى ، مهم و يا گاه پيچيده و دشوار ، دانشمندان شيعه را بر آن داشته است كه رساله هايى را به شرح اين گونه احاديث ، اختصاص دهند. البته گاه پرسش و درخواست ديگران ، آنان را به نگارش شرح حديث ، واداشته است.
در طول دو قرن دوازدهم و سيزدهم نيز نوشته هاى قابل توجّهى در اين زمينه ، از عالمان شيعه به جاى مانده است كه آثار زير ، از آن جمله است:

قرن دوازدهم

۱ . شرح حديث البيضة ، از رضى الدين محمّد بن حسين خوانسارى (م ۱۱۱۳ ق). ۶ اين

1.الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۲۲۴.

2.الذريعة ، ج ۱۶ ، ص ۴۰۰ .

3.همان ، ج ۱۳ ، ص ۲۲۲ و ج ۱۴ ، ص ۱۳۰.

4.همان ، ص ۲۲۴ ؛ أعيان الشيعة ، ج ۱۰ ، ص ۵.

5.همان ، ص ۲۲ وج ۱۴ ، ص ۱۴۲.

6.وى دانشمند شيعى و متبحّر در علوم عقلى و نقلى است كه نزد پدرش حسين بن جمال الدين محقّق خوانسارى و دايى اش محمّد باقر بن محمّد مؤمن و محقق سبزوارى درس خواند و به تدريس فقه و حكمت مشغول بود. از جمله شاگردانش ، خليل بن محمّد اشرف قائنى و سيد محمّد صالح قزوينى را مى توان نام برد. وى از برادرش آقا جمال ، كوچك تر است و اين شرح را به نام شاه سلطان حسين صفوى نوشته است. (الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۱۹۳ ؛ طبقات أعلام الشيعة ، ج ۶ ، ص ۲۷۳ ؛ ريحانة الأدب ، ج ۲ ، ص ۳۲۰ ؛ موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۲ ، ص ۲۷۵).


تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري
204

۱۳ . معالم التأويل و التبيان فى شرح خطبة البيان ، از ميرزا بابا ذهبى (م ۱۲۸۶ ق). كتاب ، به نظم و نثر است. ۱ اين كتاب ، در سال ۱۳۴۳ و ۱۳۴۶ ش ، در شيراز به چاپ رسيده است.
۱۴ . إيضاح الجوامع ، از زين العابدين گلپايگانى (م ۱۲۸۹ ق). شرح خطبه پيامبر اكرم در فضايل ماه رمضان است كه به چاپ رسيده است. ۲
۱۵ . شرح خطبه شقشقيه (هاتمة التصانيف) ، از محسن بن محمّد رفيع گيلانى اصفهانى(م ۱۲۹۰ ق). شرح خطبه شقشقيه ، به نظم و نثر است. ۳
۱۶ . شرح خطبة الزهراء ، از محمّد نجف كرمانى (م ۱۲۹۲ ق). ۴
۱۷ . شرح خطبة اللّمة ۵ ، از محمّد نجف كرمانى. ۶
۱۸ . فيروزجات طوسية فى شرح الخطبة الرضوية ، از سيّد محمّد باقر بن مرتضى طباطبايى يزدى (۱۲۳۹ ـ ۱۲۹۸ ق). ۷ شرح خطبه امام رضا عليه السلام است كه هنگام ولايتِ عهدى ايراد فرموده است. در نيمه اوّل آن ، شرح سفارش نامه امام على عليه السلام به مالك اشتر نيز ترجمه شده است. مؤلّف ، اين شرح را به نام ناصر الدين شاه ، نوشته

1.فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آستان قدس رضوى الفبايى ، ص ۵۳۱ (ش ۸۶۱۴) ؛ فهرست نسخ خطّى كتاب خانه دانشگاه تهران ، ج ۱۲ ، (۲۵۸۷ ، ۳۵۷۱).

2.موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۳ ، ص ۲۸۰.

3.فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آية اللّه مرعشى ، ج ۷ ، ص ۲۴۰ (ش ۲۶۵۹).

4.موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۳ ، ص ۶۴۳ ؛ الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۲۲۱.

5.خطبه حضرت زهرا عليهاالسلام كه ايشان ، در مسجد در ميان مجموعه (لمّه)اى از زنان ، ايراد فرمود و ظاهرا با خطبة الزهراء ، يكى است.

6.الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۲۲۴.

7.وى ، فقيه ، اصولى و مجتهد شيعى است كه در علوم رياضى و عربى ، چيره دست بود. وى ، بسيار خوش حافظه و در موعظه ، توانا بود و نزد دانشمندان بزرگى مانند شيخ مرتضى انصارى ، سيّد محمّد جواد شيرازى ، فاضل اردكانى ، شيخ راضى بن محمّد نجفى و سيّد حسين كوه كمرى درس خواند. شرح لعهد مالك الأشتر ـ كه نيمه نخست فيروزجات را در بردارد ـ ، لوائح اللوحين فى شرح خصائص الحسين عليه السلام لجعفر بن حسين التسترى (م ۱۳۰۳ ق) نيز از اوست. (الذريعة ، ج ۱۸ ، ص ۳۷۵؛ تراجم الرجال ، ج ۲ ، ص ۷۱ ؛ أعيان الشيعة ، ج ۹ ، ص ۱۸۶ ؛ موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۳ ، ص ۵۳۵).

  • نام منبع :
    تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري
    سایر پدیدآورندگان :
    حسین صَفَره
    تعداد جلد :
    5
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7051
صفحه از 407
پرینت  ارسال به