عمل تفسیر قرآن، علاوه بر حفظ متن فیزیکی قرآن، باعث حفظ و نگهداری آن چیزی است که ما از آن به «شأن کُراسی» [[یا شأن الهی]] قرآن تعبیر می‌کنیم (ر.ک: فصل اول). این حالت با قالب یا محتوا به دست نمی‌آید؛ بلکه ”در ارتباط مؤثر و ذهنی با اشخاص، و به عنوان بخشی از یک سنت گروهی تجمعی" حاصل می‌شود.^۱ این ادعا که قرآن کلام مستقیم الهی است، کفایت نمی‌کند؛ عمل تفسیر، بخشی از ارتباط مداوم عالمان مسلمان با کُراسه‌‌شان [[=قرآن]] است که فایده‌‌اش به رسمت شناختن آن برای چنین عنوانی و حفظ جایگاه قرآن به عنوان مهم‌ترین مرجع معتبر در نظام آموزشی اسلامی است. تفسیر (یک) بخش از این ارتباط است و شاید نفس همین پرداختن به کُراسه [[=قرآن]] مهم‌تر از نتایج تفسیر باشد. به‌‌هرحال، فرض بر این است که فرآورده تفسیر قرآن دانشِ درست درباره مراد جدی خداوند است، دقیقاً همان طور که خود دانش هم فهم مجموعه‌‌ای از داده‌‌ها یا اطلاعات منسجم (و احتمالا بی‌‌انتها) است.

بر طبق دیدگاه طَبرِسی، معنای واقعی قرآن تنها برای خدا معلوم است؛ تنها کاری که بشر می‌‌تواند انجام دهد، این است که در حد توانش تلاش کند آن را تشخیص دهد. مسئله محوری در اینجا موضوع دانش، یا علم، است. مقدمه مجمع البیان در حقیقت با فصلی طولانی در ستایش از علم با عنوان ”شایسته‌‌ترین فضیلت برای تمجید"[^۲] آغاز می‌شود.^۳ او حدیثی از پیامبر[[ص]] نقل می‌‌کند که طلب علم بر هر مسلمان واجب است و به‌‌تفصیل به توضیح آن می‌پردازد که در نهایت به این ادعا رهنمون می‌‌شود که ”شریف‌ترین و نورانی‌ترین علوم" علم قرآن است. طَبرِسی این ادعای خود را با بیاناتی منتسب به علی[[ع]]، شخص پیامبر[[ص]] و دیگران اعتبار می‌بخشد.

ادامه مبحثِ علم چند صفحه بعد می‌آید، جایی که طَبرِسی به موضوع اهمیت علم و مطالعه برمی‌گردد. او این مطلب را روشن می‌سازد که مطالعه قرآن، هم عملی بافضیلت، و هم امری ضروری برای نیل به درکی درست از کلام الهی است. لکن تفسیر قواعدی دارد و نباید بر اساس رأی و نظر شخصی باشد. ”در این باره رأی بر این است که خدا ترغیب به

متنِ خودِ وحی است.^۱

این اظهارات دربردارنده دو نکته مهم است. اول: اشاره به حد و حدود تأمل، چه در تفسیر و چه در علوم دیگر، که اجماعی مبتنی بر روش‌‌ها و منابعِ مورد توافق حد و مرز آنها را مشخص کرده است. دوم: استعاره مرکزگراییِ متنی از این جهت مفید است که نوعی سلسله‌‌مراتب در دانش متنی با مرکزیت قرآن را به ذهن متبادر می‌‌کند. اما این استعاره در عین حال موجب مطرح شدن یک پرسش کاملا مرتبط می‌‌گردد: اگر عمل تفسیر مبتنی بر استنتاج از منابعی محدود است، و در این شبکه قرآن مرجع نهایی است، پس برای تفسیر کردن خود قرآن از چه منابع مرجعی استفاده می‌‌شود؟ علم الهی از بالاترین مرتبه ممکن برخوردار است، و به همین نحو علم بشری از کلام الهی دارای بالاترین رتبه انسانی ممکن [[در مقایسه با سایر علوم]] است، اما تفسیر کلام الهی نیز درگیر همان محدودیت‌‌ها، ابزارها و روش‌‌هایی است که در هر نوع کاوش انسانی دیگری وجود دارد.

بااین‌‌حال، ویژگی‌‌هایی هست که تفسیر را از دیگر ژانرهای مطالعات متنی متمایز می‌کند. توجه بسیار دقیق به تمام جنبه‌های متن [[قرآن]]، از تلفظ گرفته تا معنا، یکی از جنبه‌‌هایی است که این ژانر را از دیگر گونه‌‌های شرح‌‌نویسی متمایز می‌‌کند.^۲ شاید نزدیک‌‌ترین سبک ادبی [[به تفسیر قرآن]] شرح اشعار عرب باشد که با تاکید بر مبدأ اشتقاق، نحو، معنا، و مخصوصاً معانی قاموسی واژگان نگاشته شده‌‌اند. لازم به ذکر است که میل به حفظ و فهم اشعار کهن عرب و زبان آنها به منظور حفظ دانش زبان وحی و پیامبر[[ص]] بود، و به همین نحو، تفسیر همان طور که کارکردی تفسیری داشت، نقش حفاظت را نیز ایفاء می‌کرد. مجمع البیان نیز، نه‌‌تنها متن قرآن و تفاسیر قبل از خود را، بلکه حجم وسیعی از اطلاعات مرتبط با جنبه‌‌های گوناگون آن متن را حفظ می‌‌کند. این کتاب پر است از بحث‌های طولانیِ مربوط یا خارج از موضوع درباره موضوعات گوناگونی که چیز کوچکی در متن بحث را بدانها کشانده است، هرچند که نقش اندکی در فهماندن مقصود از آیات قرآنی دارند.