است درباره اینکه محتوای این اثر چه زمانی به شکل کنونیاش درآمده و اینکه این اثر چقدر معرف دیدگاههای شیعی در سدههای نخستین اسلام است. در این مقاله، من قطعهای از کتاب سُلَیم را انتخاب کردهام و در تلاش برای تعیین تاریخی احتمالی برای این قطعه، آن را با تحولات هرمنوتیکِ اولیه مسلمانان سنجیدهام. نتیجه حاصله تاریخی بین اواخر قرن هشتم میلادی (قرن دوم هجری) و اوایل قرن نهم میلادی (اوایل قرن سوم هجری) است، که حدوداً همعصرِ، و شاید متأخرتر از، اثر هرمنوتیکیِ محمد بن إدریس شافعی (د. ۲۰۴/۸۲۰) است که اثری انقلابی در عرصه هرمنوتیک داشت. این نتیجهگیری، تا حدودی، با تحلیلی از إسنادهای گوناگون این گزارش مطابقت دارد.
کلیدواژهها: تشیع، هرمنوتیک فقهی، نسخ، علی بن ابی طالب.
مقدمه
جرالد هاوتینگ در مقدمه کتاب ایده بتپرستی و ظهور اسلام، گزارشی مختصر از روششناسی تاریخیِ انتقادیاش ارائه میدهد که با این جملات به پایان میرسد:
گرچه ممکن است به نظر عدهای چنین برسد که مطالب این کتاب عمدتاً انتقادی و ساختشکنانه هستند... قصد بر آن نبوده است که پیامِ این نوشته منفی باشد؛ برعکس، امید آن میرود که این کتاب بتواند آن دسته از رویکردها به پیدایش اسلام بهعنوان یک دین را که بهلحاظ تاریخی قانعکنندهتر هستند... تقویت کند.۱
برخی نقشآفرینیِ مهم و مؤثرِ هاوتینگ در مطالعه اسلام اولیه را بیش از هر چیز مخرب میدانند، زیرا او با تشکیک در میزان اعتبار منابع، در میان آنها دست به گزینش میزند. من فکر میکنم چنین توصیفی ناعادلانه است: هدف هاوتینگ، اگر درست فهمیده باشم، آن است که سازنده و مفید باشد؛ یعنی میخواهد با استفاده از شواهدِ موجود گزارشی قانعکننده به لحاظ تاریخی ارائه دهد. هنگامی که اَسنادِ تاریخیِ همعصر با یک دوره زمانی کمیاب باشند (همانند دوره پیدایش اسلام)، وظیفه مورخ آن است که شواهد را به جان هم بیندازد
