آقا جمال در ترجمه غرر الحكم و درر الكلم ، در موارد بسيارى، معانى محتمل را بازگو مى كند و به سادگى از يك ساختار، عدول نمى ورزد. به عنوان نمونه ، در ترجمه «قَد» كه بر سر فعل مضارع درآمده باشد، چنين نوشته است: «گاه هست يا بسيار است». ^۱ در ترجمه «شَرُّ الفَقْرِ المُنى» مى نويسد: «بدترين درويشى، آرزوهاست و ممكن است كه ترجمه، اين باشد كه: بدى درويشى، آرزوهاست». ^۲ در ترجمه «شرُّ الاُمراء مَنْ ظَلَم رعِيتَّهُ» گفته است: «بدترين اُمرا كسى است كه ستم كند رعيّت خود را و ممكن است كه ظلم ، به صيغه مجهول خوانده شود و ترجمه، اين باشد كه: بدترين اُمرا ، كسى است كه ستم كرده شود رعيّت او». ^۳
در ترجمه اين عبارت دعاى صباح: «و ترزق مَن تشاء بغير حساب»، مى نويسد: «و روزى مى دهى هر كسى را كه مى خواهى، بى اندازه و شمار، يا بى محاسبه و بازخواستى». ^۴
پاره ديگرى از آن دعا (و حقّق بفضلك أملى و رجائى) را چنين ترجمه كرده است: «و محقّق ساز به سبب فضل خود يا در حالتى كه تفضّل كننده اى بر من، آرزو و اميد مرا». ^۵
اينها نمونه هايى اندك بود كه به صورت گذرا برگزيده شد و تا اندازه اى مى تواند اين ادّعا را به اثبات رساند.
۳ . روانى و سليس بودن و گستردگى واژگان، از ديگر خصوصيات اين ترجمه هاست.
البته ناگفته نماند كه اين ويژگى را بايد با درك محيط علمى ـ ادبى آن دوره، مورد داورى و قضاوت قرار داد.

ساده سازى فرهنگ دينى است. وى در مقدمه ترجمه الفصول المختارة چنين نگاشته است :
مفيد اين معنا بود كه كتاب مجالس شيخ الإسلام و المسلمين، برهان الموحّدين، غياث الفرقة الناجية، شهاب مروة الفئة الباغية، مفيد الدين محمّد بن محمّد النعمان ـ عليه شآبيب الغفران من الملك والدين ـ را كه مشتمل بر بسى فوائد و معانى دقيقه و مناظرات لطيفه است و الحق ، هر بابى از آن، بوستانى است پر گل و ريحان و روضه اى است مزيّن به لاله نعمان و هر مجلسى از آن، به زينت، مملوّ از نكته هاى غريبِ تمام قدسى وطن و فكرهاى نازكِ جمله گل پيرهن، ترجمه كنم تا فايده آن ، عام و اثرش در روزگار، تمام باشد؛ زيرا كتاب مزبور به زبان عربى ، تأليف شده و اكثر ساكنان بلاد عجم ، از معرفت آن بى بهره اند. ^۱

ويژگى ترجمه هاى خاندان خوانسارى

در ترجمه هاى خاندان خوانسارى، چند نكته قابل درنگ و تحسين برانگيز به چشم مى خورند:
۱ . شخصيت علمى آقا جمال و آقا رضى خوانسارى ، بر كسى پوشيده نيست. آقا جمال، كتاب هاى شرح لمعه ، حاشيه خفرى و شفا را تحشيه و آنها را شرح كرده است.
آقا رضى نيز بر كتاب هاى شرح لمعه ، حاشيه خَفرى ، الهيات شرح تجريد و دروس شهيد اوّل، شرح و حاشيه دارد. اين شرح و تحشيه ها، مرتبت علمى اين انديشمندان را در حوزه هاى فلسفه، فقه و كلام، نشان مى دهد. اينان با اين رتبه علمى، به ترجمه رو كردند. بدان معنا كه تلقّى ايشان از ترجمه، امرى سطحى و عاميانه نبود ؛ بلكه آن را نوعى تبادل دانش و فرهنگ شمرده، برايش تخصّص هاى لازم را شرط مى دانستند.
۲ . دقت و امانت در نقل مضامينِ زبان مبدأ به زبان دوم، به روشنى در ترجمه هاى برادران خوانسارى مشهود است.