99
حديث پژوهي

ادلّه ديگرى كه بر بى نيازى از علم رجال اقامه شده ، در حقيقت ، مويّدهايى است كه ديگران اقامه كرده اند و نقد شده است . از اين رو ، اين كه عمل مشهور ، ما را بى نياز از علم رجال مى سازد ، يا اين كه علم رجال به مفتضح ساختن راويان مى انجامد و يا اين كه شرائط شهادت ، در عالمان رجال جمع نيست ۱ و . . . همه اينها ادله فرعى است ؛ دليل عمده و اصلى اين گروه ، همان اعتقاد به مصونيت احاديث مورد نظر است .
ملاّ امين استرآبادى در «فوائد المدنية » ، فصل نهم را به تصحيح احاديث كتب ، اختصاص داده و دوازده دليل كه آنها را توفيق مَلِك علاّم و دلالت اهل ذكر ـ عليهم السلام ـ مى داند ، بر آن اقامه نموده است . ۲
پس از وى حسين بن شهاب الدين عاملى (م ۱۰۷۶ ق) همين راه را دنبال كرده است. ۳
ملاّ محسن فيض كاشانى (م ۱۰۹۱ ق) به استناد مقدمه كتاب « الوافى» به صحت احاديث كتب اربعه اعتقاد دارد . ۴ شيخ حُرّ عاملى (م ۱۱۰۴ ق) نيز ۲۲ دليل بر صحت مآخذ «وسائل الشيعة» ـ كه بيش از هفتاد كتاب است ـ ۵ اقامه نموده ، ۶
و شهادت مولفان را بر صحت آن كتب ياد كرده ۷ و قرائن رجالى بر وثاقت راويان را ضميمه آن نموده است . ۸
شيخ يوسف بَحرانى (م ۱۱۸۶ ق) از سويى استدلال بر اعتبار كتب حديث نموده ۹ و

1.معجم رجال الحديث ، ج ۱ ، ص ۲۱ ؛ تنقيح المقال ، ج ۱ ، ص ۱۷۵ ـ ۱۷۸ .

2.الفوائد المدنية ، ص ۱۸۱ .

3.هداية الأبرار ، ص ۸۲ .

4.الوافى ، ج ۱ ، ص ۱۱ .

5.وسائل الشيعة ، ج ۲۰ ، ص ۳۶ ـ ۴۷ .

6.همان ، ص ۹۶ ـ ۱۰۴ .

7.همان ، ص ۶۱ ـ ۷۹ .

8.همان ، ص ۱۱۳ ـ ۱۱۵ .

9.الحدائق الناضرة ، ج ۱ ، ص ۲۳ و ۲۴ .


حديث پژوهي
98

صدوق (م ۳۲۹ ق) و كلينى (م ۳۲۸ ق) را نيز اخبارى مى دانند . ۱
گرچه نمى توان دعوى ملاّ امين اِسترآبادى را در استناد مسلك خود به قدما به طور كامل پذيرفت ، و گرچه قلمداد كردن شيخ صدوق و كلينى در زمره اخباريانْ نسبتى صد در صد درست نيست ، اما برخى ريشه هاى اخباريگرى جديد را در كلام قدما مى توان يافت و نشان داد .
به عنوان مثال ، شيخ مفيد فرموده است :
لكن أصحابنا المتعلقين بالأخبار ، أصحاب سلامة وبعد ذهن وقلّة فطنة ، يمرّون على وجوههم فيما سمعوه من الأحاديث ولا ينظرون في سندها ، ولا يفرّقون بين حقّها وباطلها ولا يفهمون ما يدخل عليهم في إثباتها ولا يحصلون معاني ما يطلقون منها . ۲
اما آن دسته از اصحاب ما كه وابسته به اخبارند ، افرادى سليم النفس ، كند ذهن و ساده انگارند . احاديثى را كه مى شنوند ، با تمام وجود مى پذيرند ؛ تأملى در سند ندارند ؛ حق و باطل آن را تميز نمى دهند و معانى آن را درك نمى كنند .
اخباريگرى جديد كه از ملاّ امين اِسترآبادى آغاز شد ، داراى ديدگاه هاى ويژه اى است ۳ كه يكى از آنها معتبر دانستن كتب اربعه و پاره اى كتب ديگر است . اينان گرچه در اين زمينه اختلاف نظر دارند ، ليكن در اين مطلب مشترك اند كه در قلمروِ مورد نظرِ هيچ يك از آنها ، نيازى به «علم رجال» و بررسى سند نيست . در واقع ، اينان به مصونيت اين مجموعه از «جعل» و «وضع» ، باور دارند .

1.الفوائد المدنية ، ص ۴۰ به نقل از : مصادر الاستنباط ، ص ۵۸ .

2.تصحيح الاعتقاد ، ص ۳۸ به نقل از : مصادر الاستنباط بين الأصوليين والأخباريين ، ص ۵۲ .

3.جهت آگاهى از آراى اخبارى ها رجوع شود به : مصادر الاستنباط بين الاصوليين والأخباريين ، محمد عبدالحسين محسن الغراوى . المعالم الجديدة ، شهيد سيد محمدباقر صدر ، ص ۷۶ ـ ۸۳ . دائرة المعارف الشيعية ، حسن الامين ، ج ۳ ، ص ۱۰۷ ـ ۱۰۹ . دائرة المعارف تشيّع ، ج ۲ ، ص ۷ ـ ۱۳ .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6320
صفحه از 462
پرینت  ارسال به