279
حديث پژوهي

نويسنده كتاب معرفة الحديث درباره چگونگى نقل ها مى نگارد :
برخى از راويان ، كتابت را نيكو مى دانستند ، ولى حديث را مى شنيدند و در سينه نگاه مى داشتند و هرگاه فرصتى مناسب دست مى داد ، آن را مى نگاشتند ، گرچه با واژه هاى ديگر . اينان بيشترينِ راويان بودند . برخى نيز حديث را پس از شنيدن ، مكتوب مى كردند تا صحيح نقل شود ، و اينان در اقليت بودند . ۱
برخى از نويسندگان اهل سنّت نيز مى گويند :
وضعيت اكثر صحابه و پيشينيان ، گواهى مى دهد كه روايت را نقل به معنا مى كرده اند ، و دليل اين امر ، نقل هاى متعدد از يك حديث يا قصه است . ۲
با اين وصف ، روايت هاى متعدد ، گاه به يك خبر باز مى گردد . اين روش از آية اللّه بروجردى در مقام استنباط حكم نقل شده است . ۳ از اين رو ، از استفاضه يا تعدد خارج مى گردد ؛ چنان كه نمى توان بر قالب منقول ، حساسيت دقيق علمى به خرج داد . و ايشان به اين نكته نيز در استنباط هاى خود توجه مى كرد ، ۴ و فقط جايى را نشانه صدور واژه ها از معصوم مى دانست ، كه واژه ها در اصول متلقّات ، تكرار شده باشد . ۵ بنابراين ، بايد رواياتِ درباره زنان را از نظر نقل هاى متعدد و واژه هاى به كار رفته در آنها ، با اين معيار سنجيد و آن گاه به تفسير آنها پرداخت .

۵ . قاعده اشتراك

اشتراك زنان و مردان در وجود و احكام و تكاليف ، قاعده اى است كه مقبول متكلّمان و اصوليان است . از سوى ديگر ، در زبان عربى تفكيك جنسيت در تعبيرها فراوان است . مثلاً فعل و اسم اشاره و ضمير ، به صورت مذكر و مؤنث ادا مى شود . در

1.بهبودى ، محمدباقر ، معرفة الحديث ، ص ۲۳ .

2.ادلبى ، صلاح الدين ، منهج نقد المتن ، ص ۷۷ .

3.مجله حوزه ، شماره ۴۴ ـ ۴۳ ، ص ۲۱۶ ـ ۲۱۵ و ۲۱۷ ؛ آينه پژوهش ، شماره ۷ ، ص ۱۹ ؛ منتظرى ، حسين على ، البدر الزاهر ، ص ۱۶۹ ، ۱۴۹ ، ۱۳۷ ، ۱۳۶ .

4.البدر الزاهر ، ص ۶۲ .

5.همان ، ص ۱۲۶ .


حديث پژوهي
278

سه . روايت هايى كه اِغواى آدم را به حوّا نسبت مى دهند ، مطابق عهد قديم (تورات ) ، و ناسازگار با قرآن اند . ۱
چهار . روايت هايى كه خلقت زن را از مرد مى دانند ، مشابه نقل تورات هستند ۲ و آيات قرآنى كه بر خلقت از «اَزواج» دلالت دارد ، به معناى خلقت زنان از مردان نيست ؛ بلكه به معناى آفرينشِ همتايانى براى مردان و زنان است . ۳
پنج . به گفته استاد مطهرى ، پوشش صورت و نقاب زدن كه در برخى روايت ها و ديدگاه هاى عالمان دينى وجود دارد ، برگرفته از آداب و رسوم ايرانيان است . ۴
نوال سعداوى ، نويسنده عرب ، گفته است :
بسيارى از احكام امروز كه به نام اسلام بر زنان عرب فرض شده ، از اسلام نيست ، بلكه ميراث انديشه هاى عمر بن خطاب و مردانى چون اوست كه خوى پدرسالارانه خويش را در اسلام به جا گذاشته اند . ۵

۴ . نقل به معنا

جواز و رواج نقل به معنا ، از قواعدى است كه در تفسير و فهم متون روايى بايد بدان توجه شود . به اين ترتيب كه راويان ، شنيده هاى خود را گاه با واژه هايى ديگر ، يا ساختار مشابه كه اصل معنا را مى رساند ، بيان كرده اند . محقق حلّى مى نويسد :
ياران پيامبر ، مجالس وى را پس از گذشت زمانى نقل مى كردند و به طور طبيعى عين واژه ها در ذهن آنان نمى ماند . ۶

1.بحار الأنوار ، ج ۱۶ ، ص ۱۲ ـ ۱۱ ؛ سحمرانى ، اسعد ، المرأة فى التاريخ و الشريعة ، ص ۹۶ ؛ الحياة (الكتاب المقدس) ، العهد القديم ، سفر التكوين ، ص ۱۶ ـ ۹ .

2.مستدرك الوسائل ، ج ۱۴ ، ص ۲۸۵ ، ح ۱ ؛ تيلا ، عبّاس ، زن در آينه تاريخ ، ص ۱۱۶ ؛ الحياة (الكتاب المقدس) ، العهد القديم ، سفرالعدد ، ص ۱۰ ـ ۳ .

3.در اين باره ، ر .ك : مهريزى ، مهدى ، شخصيت و حقوق زن در اسلام ، بخش دوم (در دست نشر) .

4.مطهرى ، مرتضى ، مسئله حجاب ، ص ۲۰۶ ـ ۲۰۵ ؛ كسروى ، احمد ، خواهران و دختران ما ، ص ۷ و ۵ .

5.سعداوى ، نوال ، دراسات عن المرأة والرجل فى المجتمع العربى ، ص ۷۴۰ .

6.حلّى ، نجم الدين ابوالقاسم ، معارج الأصول ، ص ۱۵۳ .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6373
صفحه از 462
پرینت  ارسال به