آن را ترك كردم» . ^۱
۳ . «آيا شيخ محمدتقى قمى به مصر رفته است يا خير» . ^۲
«آقا شيخ محمدتقى به مصر رفت يا خير» . ^۳
۴ . در مورد كتاب صلات حاج شيخ عبدالكريم نقل شده كه :
«كم كتابى را ديده ام كه اين طور قليل اللفظ وكثيرالمعنى باشد» . ^۴
«من كسى را نديدم كه مطالب علمى را اينقدر مختصر ، ساده و روشن بنويسد . اين از خصوصيّات كتاب صَلات حاج شيخ است» . ^۵
۵ . «علماى اماميه ، ازدواج دائم با كتابيّه را جايز نمى دانند» . ^۶
«مشهور بين اعاظم فقهاى اماميّه ، حرمت ازدواج دائم با كتابيّه است» . ^۷
و نمونه هاى ديگر . ^۸
به هرحال ، اينها نشان مى دهد كه نقل به معنا ، نه تنها در ميان مردم متوسط ، بلكه در ميان خواص و فرزانگان نيز رايج و شايع است .

ج . سيره صحابه و راويان :

محقق حلّى در اين زمينه فرموده است :
إنّ الصحابة كانت تروى مجالس النّبي بعد انقضاءها وتطاول المدّة ويبعد في العادة بقاء الفاظه بعينها على الأذهان، ولأنّ اللّه سبحانه قصّ القصة الواحدة بالفاظ مختلفة. ^۹

عموم محدّثان بر جواز ، اتفاق نظر دارند . ^۱
* * *
در اين جا براى نشان دادن متعارف بودن اين امر ، به نقل شاهدى مى پردازيم :
در يكى از مجلاّت ، مصاحبه اى با چندتن از شاگردان برجسته آية اللّه بروجردى به انجام رسيده است . اين شاگردان كه خود از فرزانگان حوزوى هستند ، به ذكر گوشه هايى از زندگى استاد پرداخته اند . با اين كه استاد ، خود از مراجع برجسته شيعه بوده است و شاگردان نيز عالم و مجتهدند ، امّا در نقل ها تفاوت هاى اندكى كه مضرّ به معنا نيست ، فراوان ديده مى شود . به اين چند مورد توجه كنيد :
۱ . «من يك قدم هم براى رسيدن به اين موقعيت برنداشته ام» . ^۲
«من براى رسيدن به مرجعيّت ، يك قدم برنداشتم ؛ اما يك وقت احساس كردم مرجعيّت سراغ من آمده است و من مسئول هستم بپذيرم» . ^۳
«من براى رسيدن به مقام مرجعيّت ، يك قدم هم برنداشته ام» . ^۴
۲ . «من زمانى بود كه مثنوى را مطالعه مى كردم ؛ روزى صدايى را شنيدم كه مى گفت : راه را گم كرده است! پس از آن ، مطالعه مثنوى را ترك كردم و به جاى آن ، عدّة الداعى ابن فهد را براى مطالعه انتخاب كردم» . ^۵
«به خاطر همين علاقه اى كه به مطالعه انواع و اقسام چيزها داشتم ، تصميم گرفتم كتاب مثنوى را مطالعه كنم . برنامه را طورى تنظيم كردم كه ظهرها ، بعد از ناهار و قبل از استراحت ، دقايقى به مطالعه مثنوى بپردازم . مدتى به مطالعه مثنوى مشغول بودم . يك روز كه از اتاق ناهارخورى به اتاق استراحت مى رفتم تا مثنوى را مطالعه كنم ، صدايى شنيدم كه به من گفت : فلانى! مطالعه مثنوى را رهاكن! تو را به جايى نمى رساند . از آن به بعد ، با اين كه به مطالعه مثنوى علاقه داشتم ، مطالعه